Οι «χρήσιμοι ηλίθιοι» του ΕΚΑΒ δεν είναι απλώς γύρω μας.
Είναι ο αόρατος μηχανισμός που επιτρέπει στην εγκατάλειψη να παρουσιάζεται ως κανονικότητα.
Δεν είναι απαραίτητα αυτοί που παίρνουν τις μεγάλες αποφάσεις. Είναι εκείνοι που τις αποδέχονται, τις δικαιολογούν και τελικά τις επιβάλλουν στους υπόλοιπους.
Κάθε κενή βάρδια που βαφτίζεται «προσωρινή δυσκολία», κάθε ασθενοφόρο που μένει χωρίς πλήρωμα, κάθε σταθμός που υπολειτουργεί και κάθε εξαντλημένος διασώστης που καλείται να αντέξει λίγο ακόμη, τους χρωστά ένα μέρος της σιωπής που το περιβάλλει.
Δεν γεννιούνται έτσι.
Καλλιεργούνται.
Με φόβο, εξάρτηση, προσωπικές υποσχέσεις, μικρά προνόμια και αμέτρητες μισές αλήθειες.
Όταν οι εργαζόμενοι φοβούνται να μιλήσουν, ανθίζουν.
Όταν οι ευθύνες παραμένουν θολές, δυναμώνουν.
Όταν η υποστελέχωση παρουσιάζεται ως «δύσκολη συγκυρία», αισθάνονται δικαιωμένοι.
Η υπακοή τους είναι το πιο αξιόπιστο καύσιμο κάθε αποτυχημένης διοίκησης.
Η σιωπή τους είναι ισχυρότερη από οποιοδήποτε υπηρεσιακό ψέμα.
Δεν ρωτούν πόσα ασθενοφόρα χρειάζονται πραγματικά.
Δεν ρωτούν γιατί συσσωρεύονται χιλιάδες οφειλόμενα ρεπό και ημέρες άδειας.
Δεν ρωτούν πώς θα συνεχίσει να λειτουργεί μια υπηρεσία με ηλικιωμένους εργαζομένους, προβλήματα υγείας και μαζικές συνταξιοδοτήσεις μπροστά της.
Δεν ρωτούν γιατί δημιουργούνται νέες μονάδες και αρμοδιότητες χωρίς αντίστοιχες προσλήψεις.
Δεν ρωτούν ποιος θα λογοδοτήσει όταν το μοναδικό διαθέσιμο ασθενοφόρο βρίσκεται ήδη σε άλλο περιστατικό.
Δεν ψάχνουν.
Δεν αμφισβητούν.
Δεν θέλουν να γνωρίζουν, γιατί η γνώση γεννά ευθύνη.
Και η ευθύνη απαιτεί να πάρεις θέση.
Αντίθετα, η βεβαιότητά τους είναι απόλυτη.
«Έτσι λειτουργεί το ΕΚΑΒ», λένε.
«Πάντα έτσι γινόταν».
«Θα τα καταφέρουμε πάλι».
Μόνο που το «θα τα καταφέρουμε» δεν αποτελεί επιχειρησιακό σχέδιο.
Είναι η φράση με την οποία καλύπτεται η απουσία σχεδίου.
Είναι το άλλοθι εκείνων που στηρίζονται στο φιλότιμο των πληρωμάτων, για να μη χρειαστεί να αναλάβουν τις δικές τους ευθύνες.
Κάθε φορά που ένας εργαζόμενος κόβει το ρεπό του, κάθε φορά που επιστρέφει εξαντλημένος στην υπηρεσία και κάθε φορά που ένα πλήρωμα καλύπτει δύο και τρεις τομείς, το σύστημα δεν «αντέχει».
Απλώς καταναλώνει τους ανθρώπους του.
Και κάποιοι το χειροκροτούν ως απόδειξη αυταπάρνησης.
Αναπαράγουν οδηγίες χωρίς να εξετάζουν αν μπορούν να εφαρμοστούν.
Υπερασπίζονται αποφάσεις χωρίς να γνωρίζουν τα πραγματικά δεδομένα.
Μιλούν για επιχειρησιακή ετοιμότητα, ενώ υπάρχουν κενές βάρδιες.
Μιλούν για κάλυψη, ενώ ολόκληρες περιοχές εξαρτώνται από ένα ασθενοφόρο που μπορεί να βρίσκεται δεκάδες χιλιόμετρα μακριά.
Μιλούν για ανταπόκριση, αλλά αποφεύγουν να πουν ποιος ακριβώς θα ανταποκριθεί.
Όταν τα πληρώματα δεν επαρκούν, δεν βλέπουν υποστελέχωση.
Βλέπουν «ανάγκη καλύτερης διαχείρισης».
Όταν χάνονται ρεπό και άδειες, δεν βλέπουν παραβίαση δικαιωμάτων και κίνδυνο εξουθένωσης.
Βλέπουν «υπηρεσιακές ανάγκες».
Όταν ένας σταθμός δυσκολεύεται να λειτουργήσει, δεν βλέπουν εγκατάλειψη.
Βλέπουν «προσωρινή αναδιάταξη δυνάμεων».
Όταν χρησιμοποιούνται πρόχειρες λύσεις αντί για προσλήψεις, δεν βλέπουν αποτυχία σχεδιασμού.
Βλέπουν «ευελιξία».
Όταν ένας εργαζόμενος διαμαρτύρεται, δεν εξετάζουν αν έχει δίκιο.
Τον χαρακτηρίζουν αρνητικό, υπερβολικό ή υποκινούμενο.
Και όταν το Σωματείο δημοσιοποιεί την πραγματικότητα, το κατηγορούν ότι «εκθέτει την υπηρεσία».
Όχι.
Την υπηρεσία δεν την εκθέτουν εκείνοι που αποκαλύπτουν τα προβλήματά της.
Την εκθέτουν εκείνοι που γνωρίζουν και σιωπούν.
Εκείνοι που παρουσιάζουν την εξαίρεση ως κανόνα και την επικίνδυνη έλλειψη ως επαρκή κάλυψη.
Εκείνοι που περιμένουν από τον διασώστη να καλύψει με το φιλότιμο, την υγεία και την προσωπική του ζωή τα κενά που δημιούργησε η πολιτική και διοικητική αδράνεια.
Οι «χρήσιμοι ηλίθιοι» του ΕΚΑΒ αγαπούν την τάξη, αρκεί να μη χρειαστεί να εξετάσουν αν είναι δίκαιη.
Αγαπούν την ιεραρχία, όταν τους απαλλάσσει από την προσωπική ευθύνη.
Αγαπούν τις εντολές, επειδή τους επιτρέπουν να λένε ότι «εκτελούσαν».
Αγαπούν τη σιωπή και την αποκαλούν συναδελφικότητα.
Αγαπούν την υποταγή και την παρουσιάζουν ως επαγγελματισμό.
Όμως επαγγελματισμός δεν είναι να υπακούς τυφλά.
Επαγγελματισμός είναι να αναγνωρίζεις τον κίνδυνο, να τον αναφέρεις και να απαιτείς να διορθωθεί πριν πληρώσει κάποιος το τίμημα.
Η πραγματική συναδελφικότητα δεν είναι να κρύβεις το πρόβλημα.
Είναι να προστατεύεις τον συνάδελφό σου από την εξάντληση, το λάθος και την κατάρρευση.
Η πραγματική προσφορά στον πολίτη δεν είναι να του λες ότι «όλα λειτουργούν».
Είναι να αγωνίζεσαι ώστε, όταν χρειαστεί βοήθεια, να υπάρχει πραγματικά διαθέσιμο και επαρκώς στελεχωμένο ασθενοφόρο.
Το πιο επικίνδυνο δεν είναι ότι κάποιοι σιωπούν.
Είναι ότι θεωρούν τη σιωπή τους ηθική στάση.
Νιώθουν συνετοί.
Νιώθουν υπεύθυνοι.
Νιώθουν ότι προστατεύουν το ΕΚΑΒ.
Στην πραγματικότητα προστατεύουν εκείνους που το άφησαν να γερνά, να εξαντλείται και να λειτουργεί στα όριά του.
Πιστεύουν ότι διατηρούν την ενότητα, ενώ διαιωνίζουν τον φόβο.
Πιστεύουν ότι υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, ενώ βοηθούν να κρυφτεί η πραγματική εικόνα από τους πολίτες.
Πιστεύουν ότι κρατούν όρθια την υπηρεσία, ενώ απλώς αναβάλλουν την κατάρρευση και αυξάνουν το κόστος της.
Δεν είναι λίγοι.
Βρίσκονται σε γραφεία, σε διοικήσεις, σε συνδικαλιστικούς διαδρόμους και, δυστυχώς, μερικές φορές δίπλα μας.
Χωρίς αυτούς, καμία ανεπαρκής στελέχωση δεν θα μπορούσε να παρουσιάζεται ως επιτυχία.
Καμία πρόχειρη λύση δεν θα βαφτιζόταν σχεδιασμός.
Καμία επικίνδυνη εντολή δεν θα εφαρμοζόταν χωρίς αντίλογο.
Καμία διοίκηση δεν θα μπορούσε να ισχυρίζεται ότι όλα λειτουργούν, ενώ στους εργαζόμενους οφείλονται χιλιάδες ημέρες ανάπαυσης.
Η σιωπή τους δεν είναι ουδετερότητα.
Είναι θέση.
Η υπακοή τους δεν είναι αρετή.
Είναι εργαλείο.
Και η επίκληση του «καθήκοντος» δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως όπλο εναντίον εκείνων που ζητούν ασφαλείς συνθήκες εργασίας, επαρκή στελέχωση και αξιοπρεπή προνοσοκομειακή φροντίδα.
Γιατί το ΕΚΑΒ δεν κινδυνεύει από όσους μιλούν.
Κινδυνεύει από όσους έμαθαν να μη βλέπουν.
Από όσους γνωρίζουν ότι το πρόβλημα υπάρχει, αλλά επιλέγουν να φανούν χρήσιμοι σε εκείνους που το δημιούργησαν.
Και από όλους εμάς, κάθε φορά που σωπαίνουμε για να μη γίνουμε δυσάρεστοι.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιοι είναι οι «χρήσιμοι ηλίθιοι».
Το δύσκολο ερώτημα είναι πόσες φορές το σύστημα κατάφερε να μετατρέψει και εμάς στους σιωπηλούς βοηθούς του.
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
