Ασφάλεια των ασθενών στην εντατική θεραπεία

Βασικά σημεία

Οι ασθενείς που νοσηλεύονται σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας διατρέχουν αρκετούς ειδικούς κινδύνους, εξαιτίας της πολυπλοκότητας της φροντίδας τους.

Η ασφάλεια πρέπει να σχεδιάζεται εκ των προτέρων και οι κίνδυνοι να αντιμετωπίζονται προληπτικά.

Η εφαρμογή των αρχών των ανθρώπινων παραγόντων και της θεωρίας της αξιοπιστίας μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο και να μειώσει τη βλάβη.

Μια κουλτούρα ασφάλειας, με ομαδική εργασία, καλή επικοινωνία και επίγνωση της κατάστασης, διευκολύνει την παροχή ασφαλούς φροντίδας.

Βασικά ζητήματα ασφάλειας στην εντατική θεραπεία

Ως επαγγελματίες υγείας προσπαθούμε να παρέχουμε ασφαλή, αποτελεσματική και ανθρωποκεντρική φροντίδα. Η αποτυχία να το πετύχουμε μπορεί να προκαλέσει προσωρινή ή μόνιμη βλάβη στους ασθενείς, ακόμη και θάνατο.

Η εντατική θεραπεία προσφέρει σωτήριες παρεμβάσεις σε ασθενείς που βρίσκονται στην πιο ευάλωτη φάση της ζωής τους. Για τον λόγο αυτό συνδέεται συχνά με σημαντικό κίνδυνο ανεπιθύμητων συμβάντων.

Ορισμένα βασικά ζητήματα ασφάλειας είναι:

1. Η πνευμονία που σχετίζεται με τον μηχανικό αερισμό, γνωστή ως VAP.
2. Οι λοιμώξεις της αιματικής κυκλοφορίας που σχετίζονται με κεντρικό φλεβικό καθετήρα, γνωστές ως CLABSI.
3. Άλλες λοιμώξεις που αποκτώνται στη ΜΕΘ, όπως λοιμώξεις από ανθεκτικό στη μεθικιλλίνη χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο, MRSA, και από Clostridium difficile.
4. Επιπλοκές που σχετίζονται με τη βαριά νόσο και τις επεμβατικές παρεμβάσεις, όπως το έλκος από στρες και η ανάγκη πρόληψης της φλεβικής θρομβοεμβολής.
5. Σφάλματα που σχετίζονται με τον εξοπλισμό.
6. Φαρμακευτικά σφάλματα.
7. Προβλήματα κατά την παράδοση του ασθενούς και την επικοινωνία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας.
8. Το ποσοστό επαναδιασωλήνωσης.

Αυτά είναι μόνο ορισμένα παραδείγματα και δεν αποτελούν πλήρη κατάλογο των ζητημάτων ασφάλειας στην εντατική θεραπεία.

Γιατί αποτελεί πρόκληση η ασφάλεια;

Η σύγχρονη εντατική θεραπεία αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της επιδημίας πολιομυελίτιδας τη δεκαετία του 1950. Από την έναρξή της, η ασφάλεια των ασθενών στις ΜΕΘ θεωρείται παγκόσμια πρόκληση.

Εάν αναλύσουμε το σύστημα εργασίας χρησιμοποιώντας το μοντέλο SEIPS, δηλαδή την Πρωτοβουλία Μηχανικής Συστημάτων για την Ασφάλεια των Ασθενών, διαπιστώνουμε ότι οι ασθενείς της ΜΕΘ αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο βλάβης.

Περιβάλλον

Η ΜΕΘ είναι ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο και απαιτητικό περιβάλλον, εξαιτίας της σοβαρότητας των παθήσεων και της μεγάλης ευαλωτότητας των ασθενών.

Εργαλεία και τεχνολογία

Οι ασθενείς υποβάλλονται σε πολλές επεμβατικές πράξεις και συνδέονται με πολλαπλές συσκευές, καθετήρες και ενδοφλέβιες εγχύσεις.

Καθήκοντα

Οι εργασίες που πρέπει να εκτελεστούν είναι σύνθετες και επιρρεπείς σε λάθη.

Ασθενείς

Οι ασθενείς είναι συχνά κατασταλμένοι ή ανίκανοι να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων εξαιτίας της φαρμακευτικής αγωγής ή της νόσου, όπως συμβαίνει στο παραλήρημα.

Συνήθως λαμβάνουν πολλά φάρμακα. Η πολυφαρμακία αυξάνει τον κίνδυνο σφαλμάτων, αλληλεπιδράσεων, ανεπιθύμητων ενεργειών, αυξημένης ευαισθησίας και συσσώρευσης φαρμάκων στον οργανισμό.

Είναι επίσης πιθανότερο να εμφανίσουν επιπλοκές από τη θεραπεία ή τις επεμβατικές πράξεις, όπως οξεία νεφρική βλάβη. Ορισμένες από αυτές τις επιπλοκές μπορούν να προληφθούν, ενώ άλλες όχι.

Οργάνωση

Η συμμετοχή μιας πολυεπιστημονικής ομάδας αυξάνει τον κίνδυνο μη τεχνικών σφαλμάτων, καθώς και λαθών επικοινωνίας.

Προσωπικό

Τα μέλη του προσωπικού μπορεί να εμφανίσουν κόπωση, η οποία μπορεί να προκαλέσει παραδρομές, παραλείψεις και στιγμιαία κενά προσοχής.

Διαδικασίες

Οι διαδικασίες, τα πρότυπα λειτουργίας και οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν είναι πάντοτε τυποποιημένες ή δεν εφαρμόζονται με συνέπεια.

Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εντατικής θεραπείας και δεν μπορούν να εξαλειφθούν. Μπορούμε, όμως, να επικεντρωθούμε στις αρχές ενός ασφαλούς συστήματος και να προλαμβάνουμε, να εντοπίζουμε και να περιορίζουμε τους κινδύνους. Έτσι βελτιώνουμε το περιβάλλον εργασίας και καθιστούμε τη ΜΕΘ ασφαλέστερη τόσο για τους ασθενείς όσο και για το προσωπικό.

Μορφές βλάβης που μπορούν να προληφθούν

Πνευμονία σχετιζόμενη με τον μηχανικό αερισμό

Η πνευμονία που σχετίζεται με τον μηχανικό αερισμό, VAP, αποτελεί τη συχνότερη νοσοκομειακή λοίμωξη στη ΜΕΘ και ευθύνεται για μεγάλο μέρος της χρήσης αντιβιοτικών.

Ορίζεται ως πνευμονία που αναπτύσσεται στο νοσοκομείο τουλάχιστον 48 ώρες μετά την έναρξη του μηχανικού αερισμού. Συνδέεται με μεγαλύτερη διάρκεια νοσηλείας, υψηλότερο κόστος, αυξημένη νοσηρότητα και θνητότητα.

Έχει διαπιστωθεί ότι αρκετές στρατηγικές μπορούν να μειώσουν την εμφάνιση VAP. Όταν αυτές οι τεκμηριωμένες παρεμβάσεις συνδυάζονται σε μια «δέσμη φροντίδας», το συνολικό όφελος είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των επιμέρους παρεμβάσεων.

Δέσμη πρόληψης VAP

1. Αποφυγή του επεμβατικού μηχανικού αερισμού, όταν αυτό είναι δυνατόν.
2. Καθημερινή επανεκτίμηση της καταστολής και, εφόσον ενδείκνυται, διακοπή της.
3. Καθημερινή αξιολόγηση όλων των ασθενών ως προς τη δυνατότητα αποδέσμευσης από τον αναπνευστήρα και αποσωλήνωσης.
4. Αποφυγή της ύπτιας θέσης και ανύψωση της κεφαλής του ασθενούς κατά τουλάχιστον 30 μοίρες.
5. Καθημερινή στοματική φροντίδα με βούρτσισμα των δοντιών.
6. Χρήση συστήματος παροχέτευσης των υπογλωττιδικών εκκρίσεων σε ασθενείς που αναμένεται να παραμείνουν διασωληνωμένοι περισσότερο από 48 ώρες.

Λοιμώξεις της αιματικής κυκλοφορίας από κεντρικό φλεβικό καθετήρα

Μια λοίμωξη της αιματικής κυκλοφορίας που σχετίζεται με κεντρικό καθετήρα εμφανίζεται όταν μικροοργανισμοί, συνήθως βακτήρια, εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος μέσω του κεντρικού φλεβικού καθετήρα, προκαλώντας σοβαρή λοίμωξη και βακτηριαιμία.

Η CLABSI ορίζεται ως εργαστηριακά επιβεβαιωμένη λοίμωξη της αιματικής κυκλοφορίας, η οποία δεν συνδέεται με λοίμωξη σε κάποιο άλλο σημείο και εμφανίζεται ενώ υπάρχει κεντρικός καθετήρας ή εντός 48 ωρών από την παρουσία του.

Πρόκειται για μία από τις ακριβότερες λοιμώξεις που σχετίζονται με την υγειονομική περίθαλψη. Θεωρείται σε μεγάλο βαθμό προλήψιμη, όταν οι καθετήρες τοποθετούνται με αυστηρή άσηπτη τεχνική και εφαρμόζεται σωστή καθημερινή επιτήρηση και συντήρηση.

Δέσμη πρόληψης CLABSI

1. Πλύσιμο των χεριών.
2. Πλήρης εφαρμογή μέτρων φραγμού κατά την τοποθέτηση του κεντρικού καθετήρα.
3. Καθαρισμός του δέρματος με χλωρεξιδίνη.
4. Αποφυγή της μηριαίας οδού, εφόσον είναι δυνατόν.
5. Αφαίρεση των καθετήρων που δεν είναι πλέον απαραίτητοι.

Η συγκεκριμένη δέσμη εφαρμόστηκε σε 103 ΜΕΘ στο Μίσιγκαν και μετά την εφαρμογή της παρατηρήθηκε μείωση των λοιμώξεων έως και κατά 66%.

Έλκη πίεσης

Τα έλκη πίεσης μπορούν να προκαλέσουν σημαντική νοσηρότητα στους ασθενείς και σοβαρές επιπτώσεις στις οικογένειές τους. Αποτελούν μεγάλο πρόβλημα για το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας, με ετήσιο κόστος από 1,4 έως 2,1 δισεκατομμύρια λίρες, δηλαδή περίπου το 4% του προϋπολογισμού του.

Οι ασθενείς της ΜΕΘ διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, κυρίως εξαιτίας της υπότασης, της καταστολής και της ακινησίας.

Τα έλκη πίεσης είναι εντοπισμένες βλάβες του δέρματος ή των υποκείμενων ιστών, συνήθως πάνω από οστικές προεξοχές. Προκαλούνται από πίεση ή από συνδυασμό πίεσης και δυνάμεων διάτμησης.

Τα έλκη πίεσης που αποκτώνται στο νοσοκομείο μπορούν, στην πλειονότητά τους, να προληφθούν. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν την εκπαίδευση του προσωπικού, τη χρήση τεκμηριωμένων οδηγιών και την αξιολόγηση του κινδύνου όλων των ασθενών εντός έξι ωρών από την εισαγωγή.

Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν έλκη πίεσης που σχετίζονται με ιατροτεχνολογικές συσκευές, όπως τα στηρίγματα του ενδοτραχειακού σωλήνα, αλλά και έλκη που δεν σχετίζονται με συσκευές.

Δέσμη SKIN

S – Skin/Surface: Αξιολόγηση και φροντίδα του δέρματος. Διατήρηση στεγνής επιφάνειας και χρήση κατάλληλου στρώματος για την αποφόρτιση της πίεσης.

K – Keep moving: Τακτική κινητοποίηση και αλλαγή θέσης, ώστε να μειώνεται η παρατεταμένη πίεση.

I – Incontinence: Αντιμετώπιση της ακράτειας, ώστε να αποφεύγονται ο ερεθισμός και η καταστροφή της ακεραιότητας του δέρματος.

N – Nutrition and hydration: Επαρκής διατροφή και ενυδάτωση για τη διατήρηση της βιωσιμότητας του δέρματος και την επούλωση των τραυμάτων.

Φαρμακευτικά σφάλματα

Οι ασθενείς της ΜΕΘ αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο φαρμακευτικών σφαλμάτων και σχετικής βλάβης. Ο κίνδυνος είναι περίπου δύο έως τρεις φορές μεγαλύτερος σε σύγκριση με τους μη βαρέως πάσχοντες. Όταν συμβεί φαρμακευτικό σφάλμα, η πιθανότητα θανάτου είναι περίπου δυόμισι φορές μεγαλύτερη.

Αυτό οφείλεται στην πολυπλοκότητα των θεραπευτικών σχημάτων και στο στρεσογόνο περιβάλλον. Οι ασθενείς λαμβάνουν συνήθως περισσότερα και ισχυρότερα φάρμακα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αλληλεπιδράσεις και μεταβολές της φαρμακοκινητικής λόγω ανεπάρκειας οργάνων.

Είναι επίσης πιθανότερο να εμφανίσουν ανεπιθύμητα συμβάντα από φάρμακα, όπως οξεία νεφρική βλάβη και διαταραχές της πήξης.

Η ανεπαρκής συμφωνία και επικαιροποίηση της φαρμακευτικής αγωγής, καθώς και οι διακοπές κατά την προετοιμασία και τη χορήγηση των φαρμάκων, αυξάνουν επίσης την πιθανότητα λάθους.

Παρεμβάσεις για τη μείωση των φαρμακευτικών σφαλμάτων

1. Τυποποίηση των συγκεντρώσεων των ενδοφλέβιων φαρμάκων.
2. Αποφυγή της παρασκευής φαρμάκων μέσα στον χώρο της ΜΕΘ, με διάθεση έτοιμων προς χρήση προϊόντων.
3. Εφαρμογή τεχνολογικών συστημάτων που περιορίζουν το ανθρώπινο λάθος, όπως ρομποτικά συστήματα διανομής φαρμάκων, ηλεκτρονική συνταγογράφηση, συστήματα υποστήριξης κλινικών αποφάσεων, χορήγηση φαρμάκων με έλεγχο γραμμωτού κώδικα και προηγμένες αντλίες έγχυσης.
4. Προώθηση μιας ισχυρής κουλτούρας ασφάλειας των ασθενών.
5. Εφαρμογή ολοκληρωμένου συστήματος επιτήρησης που περιλαμβάνει την παρακολούθηση και αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών, την ανίχνευση, αντιμετώπιση, τεκμηρίωση και αξιολόγησή τους.
6. Ανάπτυξη προληπτικών στρατηγικών και προγραμμάτων.

Πώς μπορεί να ενισχυθεί η ασφάλεια στη ΜΕΘ;

Τα τελευταία χρόνια η ασφάλεια των ασθενών βρίσκεται στο επίκεντρο της φροντίδας. Έχει γίνει σημαντική προσπάθεια για τη βελτίωση τόσο της ποιότητας όσο και της ασφάλειας, μέσα από εθνικές εκστρατείες, όπως το Scottish Patient Safety Programme και η εκστρατεία Patient Safety First του NHS England.

Οι τέσσερις κοινές κατευθύνσεις αυτών των προγραμμάτων είναι:

1. Μείωση της βλάβης από την επιδείνωση της κατάστασης του ασθενούς.
2. Μείωση της βλάβης στην εντατική θεραπεία.
3. Μείωση της βλάβης κατά την περιεγχειρητική φροντίδα.
4. Μείωση της βλάβης από φάρμακα υψηλού κινδύνου.

Οι σύγχρονοι επαγγελματίες υγείας είναι εξοικειωμένοι με τις δέσμες φροντίδας, τις τυποποιημένες διαδικασίες και τις λίστες ελέγχου. Για παράδειγμα, η λίστα ασφαλούς χειρουργικής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας συμβάλλει στην πρόληψη σοβαρών συμβάντων που δεν θα έπρεπε ποτέ να συμβαίνουν και βελτιώνει τα χειρουργικά αποτελέσματα.

Το ίδιο ισχύει και για την εντατική θεραπεία. Τα σχέδια βελτίωσης της ΜΕΘ περιλαμβάνουν τυποποιημένες δέσμες φροντίδας για συχνές πράξεις, όπως:

1. Τη δέσμη πρόληψης της VAP.
2. Τη δέσμη τοποθέτησης κεντρικού καθετήρα.
3. Τη δέσμη συντήρησης κεντρικού καθετήρα.
4. Τη δέσμη φροντίδας περιφερικού φλεβικού καθετήρα.
5. Τη δέσμη αντιμετώπισης της σήψης.

Χρησιμοποιούνται επίσης λίστες ελέγχου για την αποφυγή παραλείψεων, όπως:

1. Καθημερινές πολυεπιστημονικές επισκέψεις με λίστες στόχων, ώστε να εξετάζονται συστηματικά η προφύλαξη από έλκος στρες, η θρομβοπροφύλαξη, η συμφωνία της φαρμακευτικής αγωγής, η διακοπή της καταστολής, οι δοκιμασίες αυτόματης αναπνοής, τα αέρια αίματος και το σχέδιο αποδέσμευσης από τον αναπνευστήρα.
2. Λίστες ελέγχου για τη διασωλήνωση με ταχεία εισαγωγή στην αναισθησία.
3. Λίστες για ασθενείς που εισάγονται μετά από εξωνοσοκομειακή καρδιακή ανακοπή ή μείζον τραύμα.
4. Λίστες για την ενδονοσοκομειακή και διανοσοκομειακή διακομιδή.
5. Λίστες ελέγχου μετά τον θάνατο, ώστε να ολοκληρώνεται η απαραίτητη τεκμηρίωση και να ενημερώνονται όλα τα αρμόδια πρόσωπα.

Η συμμόρφωση πρέπει να αφορά όλα τα στοιχεία μιας δέσμης ή λίστας ελέγχου. Δεν αρκεί η μερική εφαρμογή. Η πραγματική αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το κατά πόσο ολόκληρη η δέσμη εφαρμόζεται με συνέπεια.

Πέντε συστήματα γνώσης που υποστηρίζουν τη βελτίωση

1. Γενικεύσιμα επιστημονικά δεδομένα: Οι δέσμες πρέπει να αναπτύσσονται από ομάδες κλινικών επαγγελματιών και να βασίζονται στα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία.
2. Κατανόηση του τοπικού περιβάλλοντος: Πρέπει να γνωρίζουμε τι λειτουργεί καλύτερα σε κάθε τμήμα. Σε μία μονάδα μπορεί να αποδίδει καλύτερα η εκπαίδευση του προσωπικού, ενώ σε άλλη οι καθημερινές υπενθυμίσεις.
3. Έγκυρη και αξιόπιστη μέτρηση: Χρειάζονται συστήματα μέτρησης των διαδικασιών και των αποτελεσμάτων. Η συλλογή, ανάλυση και οπτική παρουσίαση των δεδομένων στον κλινικό χώρο κινητοποιεί το προσωπικό.
4. Προσαρμογή των αλλαγών στο τοπικό πλαίσιο: Πρέπει να διαπιστώνεται τι λειτουργεί και τι αποτυγχάνει σε τοπικό επίπεδο, ώστε οι αλλαγές να πραγματοποιούνται σταδιακά και σωστά.
5. Εφαρμογή των σχεδιασμένων αλλαγών: Απαιτείται κατάλληλη ηγεσία που θα ενισχύσει την κουλτούρα ασφάλειας στη ΜΕΘ.

Τα συστήματα αναφοράς ανεπιθύμητων συμβάντων βοηθούν στον εντοπισμό προβλημάτων και οδηγούν σε αναλύσεις βαθύτερων αιτίων. Στόχος δεν είναι η αναζήτηση του «ενόχου», αλλά η μάθηση από το σφάλμα και η αλλαγή του συστήματος.

Η τεχνολογία μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί προς όφελος της ασφάλειας. Οι ηλεκτρονικοί φάκελοι μπορούν να παρέχουν υπενθυμίσεις για αναγκαίες παρεμβάσεις και η ηλεκτρονική συνταγογράφηση μπορεί να περιορίσει τα φαρμακευτικά σφάλματα.

Επικοινωνία

Η ανεπαρκής επικοινωνία μεταξύ των μελών της ομάδας εντατικής θεραπείας αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόκλησης λαθών και ανεπιθύμητων συμβάντων. Το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί κατά την παράδοση του ασθενούς, τις καθημερινές δραστηριότητες του τμήματος ή ένα επείγον περιστατικό.

Οι παρεμβάσεις που βελτιώνουν την επικοινωνία περιλαμβάνουν:

1. Τυποποιημένες γραπτές παραδόσεις, ώστε όλες οι απαραίτητες πληροφορίες να μεταφέρονται στην ομάδα που αναλαμβάνει τον ασθενή.
2. Σύντομες πρωινές ενημερώσεις ασφάλειας, ώστε τα σημαντικά ζητήματα να γίνονται γνωστά σε ολόκληρη την πολυεπιστημονική ομάδα.
3. Σαφή καταγραφή των καθημερινών στόχων κατά την επίσκεψη, είτε σε έντυπη είτε σε ηλεκτρονική μορφή.
4. Δομημένες παραπομπές και παραδόσεις με το σύστημα SBAR.
5. Χρήση της τεχνικής «check-back», κατά την οποία ο παραλήπτης επαναλαμβάνει την εντολή, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι την κατάλαβε σωστά.

Παράδειγμα:

Γιατρός: «Χορήγησε 2 mg μορφίνης ως ενδοφλέβια bolus δόση».

Νοσηλευτής: «2 mg μορφίνης, ενδοφλέβια bolus».

Γιατρός: «Σωστά».

6. Χρήση της τεχνικής «call-out», δηλαδή δυνατής και σαφούς ανακοίνωσης σημαντικών πληροφοριών προς όλα τα μέλη της ομάδας κατά τη διάρκεια ενός επείγοντος περιστατικού.

Παράδειγμα:

«Κατάσταση αεραγωγού;»

«Ο αεραγωγός είναι ανοικτός».

«Αναπνευστικό ψιθύρισμα;»

«Μειωμένο στην αριστερή πλευρά».

«Τραχεία;»

«Παρεκτοπισμένη προς τα δεξιά».

«Αρτηριακή πίεση;»

«70/30».

Το call-out βοηθά την ομάδα να προβλέψει τα επόμενα βήματα και επιτρέπει την ανάθεση μιας συγκεκριμένης ενέργειας σε συγκεκριμένο άτομο.

Η εκπαίδευση της ομάδας και η αξιολόγηση της επικοινωνίας και της συνεργασίας μπορούν να ενισχυθούν με προσομοιώσεις υψηλής πιστότητας.

Διακομιδή ασθενών

Η ασφαλής μεταφορά βαρέως πασχόντων ασθενών, είτε μέσα στο νοσοκομείο, όπως για αξονική τομογραφία, είτε μεταξύ νοσοκομείων προς ένα εξειδικευμένο κέντρο, αποτελεί σημαντικό ζήτημα ασφάλειας.

Η διατήρηση της σταθερότητας ενός βαρέως πάσχοντος κατά τη μεταφορά είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Η εφαρμογή της προσέγγισης SEIPS και των αρχών των ανθρώπινων παραγόντων μπορεί να περιορίσει προληπτικά τους κινδύνους που δημιουργούνται από το άγνωστο περιβάλλον, τον διαφορετικό εξοπλισμό και την έλλειψη άμεσα διαθέσιμης βοήθειας.

Συνιστάται η χρήση ειδικών σάκων ή φορείων διακομιδής, τα οποία θα περιλαμβάνουν τον εξοπλισμό που μπορεί να χρειαστεί σε κάθε πιθανό συμβάν. Ο εξοπλισμός πρέπει να ελέγχεται καθημερινά, ώστε να επιβεβαιώνεται ότι είναι πλήρης, σωστός και λειτουργικός.

  

Πώς μετράμε την ασφάλεια στη ΜΕΘ;

Η μέτρηση είναι απαραίτητη για να μπορεί μια ομάδα να παρακολουθεί και να βελτιώνει τη φροντίδα. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τόσο του κλινικού ελέγχου όσο και της βελτίωσης της ποιότητας.

Δεν υπάρχει μία ενιαία κλίμακα μέτρησης της ασφάλειας. Η ασφάλεια μπορεί να οριστεί ως η αποδεδειγμένη μείωση ή απουσία βλάβης στους ασθενείς.

Για να διαπιστωθεί αν μια παρέμβαση βελτίωσε την ασφάλεια, πρέπει να συγκριθεί ο αριθμός των ασθενών που υπέστησαν βλάβη πριν και μετά την εφαρμογή της.

Δείκτες δομής

Εξετάζεται αν η μονάδα συμμετέχει σε εθνικούς συγκριτικούς ελέγχους, όπως εκείνους του Intensive Care National Audit & Research Centre ή του Scottish Intensive Care Society Audit Group.

Δείκτες διαδικασίας

Εξετάζεται εάν τα διαφορετικά βήματα μιας διαδικασίας, όπως η εφαρμογή μιας δέσμης φροντίδας ή μιας λίστας ελέγχου, εκτελούνται όπως έχει σχεδιαστεί.

Δείκτες αποτελέσματος

Εξετάζεται η συνολική απόδοση του συστήματος και το τελικό αποτέλεσμα, όπως το ποσοστό VAP ή ο τυποποιημένος δείκτης θνητότητας.

Δείκτες εξισορρόπησης

Εξετάζεται το σύστημα από διαφορετική οπτική, ώστε να εντοπιστούν ανεπιθύμητες ή απρόβλεπτες συνέπειες, όπως λοιμώξεις από MRSA, ανθεκτικούς στη βανκομυκίνη εντερόκοκκους ή Clostridium difficile.

Η συχνή εφαρμογή κύκλων PDSA —σχεδιασμός, εφαρμογή, μελέτη και δράση— και η δημιουργία διαγραμμάτων στατιστικού ελέγχου μπορούν να βοηθήσουν στη μέτρηση της βελτίωσης.

Ενδεικτικοί δείκτες ασφάλειας

1. Ποσοστό επαναδιασωλήνωσης.
2. Επανεισαγωγή στη ΜΕΘ εντός 48 ωρών από την έξοδο.
3. Εξιτήρια εκτός κανονικού ωραρίου.
4. Καθυστερημένα εξιτήρια.
5. Συχνότητα εμφάνισης VAP.
6. Συχνότητα λοιμώξεων της αιματικής κυκλοφορίας από κεντρικούς καθετήρες.
7. Συχνότητα λοιμώξεων από MRSA, ανθεκτικούς στη βανκομυκίνη εντερόκοκκους και Clostridium difficile.
8. Συχνότητα ελκών πίεσης.
9. Συχνότητα φαρμακευτικών σφαλμάτων.
10. Συχνότητα κρίσιμων συμβάντων.

Τι πρέπει να κάνουμε για μεγαλύτερη ασφάλεια;

Οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την ασφάλεια στη ΜΕΘ.

Πρέπει να εφαρμόζουν αυστηρά την πολιτική ελέγχου λοιμώξεων, όπως τις πέντε στιγμές υγιεινής των χεριών, την κατάλληλη ενδυμασία και τη χρήση μέσων ατομικής προστασίας.

Πρέπει να αναφέρουν όλα τα κρίσιμα συμβάντα, τα σημαντικά περιστατικά και τα παρ’ ολίγον συμβάντα μέσω του επίσημου συστήματος αναφορών.

Οφείλουν να ενημερώνονται για τις εξελίξεις στην εκπαίδευση και στην τεκμηριωμένη ιατρική, ώστε να μπορούν να εφαρμόζουν σωστά τις δέσμες φροντίδας και τις κατευθυντήριες οδηγίες.

Πρέπει να συμμετέχουν σε εκπαιδευτικές ασκήσεις που βελτιώνουν την επικοινωνία και τη συνεργασία της ομάδας.

Οφείλουν να εφαρμόζουν με συνέπεια τις υπάρχουσες οδηγίες και τις δέσμες ασφάλειας.

Πάνω απ’ όλα πρέπει να θυμούνται ότι στο κέντρο της φροντίδας βρίσκεται ο ασθενής. Η βελτίωση της ασφάλειας μπορεί να ξεκινήσει από έναν γιατρό, έναν νοσηλευτή και έναν ασθενή κάθε φορά.

Σύνοψη

Η ασφάλεια των ασθενών σε ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου, όπως η ΜΕΘ, μπορεί να μοιάζει με διαρκή ανηφορική μάχη και να συμβάλλει στην επαγγελματική εξουθένωση του προσωπικού.

Όταν, όμως, η εντατική θεραπεία ασκείται υπεύθυνα και με ελάχιστα ή καθόλου περιστατικά βλάβης, μπορεί να ενισχύσει και την ικανοποίηση των επαγγελματιών από την εργασία τους.

Λέξεις όπως «ασφάλεια» και «βλάβη» κινδυνεύουν να χάσουν τη δύναμή τους επειδή χρησιμοποιούνται πολύ συχνά. Παρ’ όλα αυτά, η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση, οι δέσμες φροντίδας και τα προγράμματα βελτίωσης της ποιότητας έχουν οδηγήσει σε πραγματική πρόοδο.

Οι ΜΕΘ έχουν επιτύχει σημαντική μείωση των λοιμώξεων που αποκτώνται μέσα στη μονάδα και των λοιμώξεων που σχετίζονται με συσκευές, όπως οι CLABSI και VAP.

Στο τέλος, όλοι οι επαγγελματίες υγείας μοιράζονται τον ίδιο σκοπό: να παρέχουν καλύτερη και ασφαλέστερη φροντίδα στους ασθενείς και στις οικογένειές τους. Αυτός ο κοινός σκοπός πρέπει να αποτελεί το κίνητρο για τη συνεχή αναζήτηση καλύτερων τρόπων προστασίας του ασθενούς.

Για περισσότερο διάβασμα

Chrusch, C. A., Martin, C. M., and The Quality Improvement in Critical Care Project. Quality improvement in critical care: Selection and development of quality indicators. Canadian Respiratory Journal 2016 (2016). https://doi.org/10.1155/2016/2516765.

Daniel, M. et al. Details behind the dots: How different intensive care units used common and contrasting methods to prevent ventilator associated pneumonia. BMJ Quality Improvement Reports 4.1 (2015). doi: 10.1136/bmjquality.u207660.w3069.

Peden, C. J., and Rooney, K. D. The science of improvement as it relates to quality and safety in the ICU. Journal of the Intensive Care Society 10.4 (2009): 260–5.

Pronovost, P. et al. An intervention to decrease catheter-related bloodstream infections in the ICU. New England Journal of Medicine 355 (2006): 2725–32.

Resar, R. et al. Using a bundle approach to improve ventilator care processes and reduce ventilator- associated pneumonia. Joint Commission Journal on Quality and Patient Safety 31.5 (2012): 243–8.

Rooney, K. Humanizing Health Care: The Language of Patient Safety. Institute for Healthcare Improvement, 2016. Scottish Intensive Care Society Audit Group. VAP Prevention Bundle Guidance for Implementation. NHS National Services Scotland, 2012.

Sundaram, R., and Rooney, K. D. Reliable critical care: Making it easy to do the right thing. British Journal of Anaesthesia 115.2 (2015), 161–3.

Tayyib, N. and Coyer, F. Effectiveness of pressure ulcer prevention strategies for adult patients in intensive care units: A systematic review. Worldviews on Evidence-Based Nursing, 13.6 (2016), 432–44.

Welters, I. D. et al. Major sources of critical incidents in intensive care. Critical Care, 15 (2011). https://doi.org/10.1186/cc10474

Πηγή

Chapter 33 Patient safety in critical care

HANDBOOK OF PATIENT SAFETY

EDITED BY Peter Lachman, John Fitzsimons, Anita Jayadev, Jane Runnacles & John Brennan

Παναγιώτης Σπανός

ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ