Καθώς ο εγκέφαλος μεγαλώνει, η αποκατάσταση μετά από έντονη νοητική διέγερση γίνεται πιο αργή. Αυτό κάνει την ξεκούραση πολύ πιο σημαντική νευρολογικά απ’ όσο συνήθως πιστεύουμε.
Στα νεότερα χρόνια, ο εγκέφαλος συχνά ανακάμπτει γρήγορα.
Μπορούσες να περάσεις μεγάλες ημέρες γεμάτες δραστηριότητα, κοινωνικές επαφές, πίεση στη δουλειά, συνεχή ερεθίσματα και νοητική υπερφόρτωση, και παρ’ όλα αυτά να νιώσεις σχετικά ξεκούραστος μετά από ένα μικρό διάλειμμα ή έναν καλό ύπνο.
Με τον χρόνο, όμως, κάτι αλλάζει.
Η πνευματική κόπωση κρατά περισσότερο.
Η υπερδιέγερση αργεί να φύγει.
Η προσοχή χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να επανέλθει πλήρως μετά από στρεσογόνες ή απαιτητικές νοητικά περιόδους.
Αυτό δεν σημαίνει απλώς ότι «κουραζόμαστε πιο εύκολα».
Αντανακλά μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αποκαθιστά την ενέργεια της προσοχής.
Η προσοχή είναι βιολογικός πόρος
Η συγκέντρωση δεν είναι απεριόριστη.
Η διαρκής προσοχή απαιτεί συνεχή νευρολογική ρύθμιση: φιλτράρισμα περισπασμών, καταστολή άσχετων πληροφοριών, εναλλαγή μεταξύ εργασιών, διατήρηση της εργαζόμενης μνήμης και ρύθμιση συναισθηματικών ερεθισμάτων.
Όλα αυτά καταναλώνουν μεταβολική ενέργεια.
Και όπως η σωματική αποκατάσταση, έτσι και η γνωστική αποκατάσταση εξαρτάται από το πόσο αποτελεσματικά λειτουργούν τα συστήματα επαναφοράς του οργανισμού.
Γιατί η αποκατάσταση γίνεται πιο αργή με την ηλικία
Καθώς ο εγκέφαλος γερνά, ορισμένες διαδικασίες γίνονται σταδιακά λιγότερο αποδοτικές.
Η νευρική σηματοδότηση μπορεί να επιβραδύνεται ελαφρώς.
Η εναλλαγή από τη μία νοητική εργασία στην άλλη απαιτεί περισσότερη ενέργεια.
Η αποκατάσταση μετά από στρες χρειάζεται περισσότερο χρόνο.
Η υπερδιέγερση αφήνει πιο έντονη υπολειμματική κόπωση.
Έτσι δημιουργείται αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «κενό ανάκαμψης της προσοχής»: το διάστημα ανάμεσα στη νοητική εξάντληση και την πλήρη αποκατάσταση γίνεται μεγαλύτερο.
Με άλλα λόγια, μετά από έντονη νοητική φόρτιση, ο εγκέφαλος μπορεί τυπικά να «ξεκουράζεται», αλλά να μην έχει πραγματικά επανέλθει.
Το νευρικό σύστημα γίνεται πιο ευαίσθητο στην υπερφόρτωση
Μπορεί να παρατηρήσεις ότι χρειάζεσαι περισσότερη ησυχία μετά από κοινωνική επαφή.
Ότι κουράζεσαι νοητικά πιο εύκολα μετά από multitasking.
Ότι έχεις μικρότερη ανοχή στις συνεχείς ειδοποιήσεις.
Ότι χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο για να ξαναβρείς καθαρότητα σκέψης μετά από δύσκολες ημέρες.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα γνωστική έκπτωση.
Σε πολλές περιπτώσεις, σημαίνει ότι το νευρικό σύστημα γίνεται πιο επιλεκτικό και πιο προστατευτικό με τους πόρους της προσοχής του.
Ο εγκέφαλος αρχίζει να προτιμά το βάθος αντί για τη συνεχή διέγερση.
Γιατί το σύγχρονο περιβάλλον δυσκολεύει την αποκατάσταση
Τα περισσότερα σύγχρονα περιβάλλοντα δεν επιτρέπουν πραγματική ανάκαμψη της προσοχής.
Ακόμη και στα διαλείμματα, ο εγκέφαλος συνεχίζει να επεξεργάζεται πληροφορίες: κοινωνικά δίκτυα, τηλεόραση ή βίντεο στο παρασκήνιο, ειδοποιήσεις, γρήγορες εναλλαγές περιεχομένου και συναισθηματικά φορτισμένες πληροφορίες.
Έτσι, το νευρικό σύστημα παραμένει μερικώς ενεργοποιημένο.
Το αποτέλεσμα είναι ξεκούραση χωρίς πραγματική αποκατάσταση.
Η σωστή επαναπλαισίωση
Η αποκατάσταση δεν είναι τεμπελιά.
Για τον εγκέφαλο, η αποκατάσταση είναι συντήρηση.
Καθώς η ανάκαμψη της προσοχής γίνεται πιο αργή με την ηλικία, η σκόπιμη αποφόρτιση γίνεται όλο και πιο σημαντική.
Χρειάζεται σιωπή.
Πιο αργός ρυθμός.
Αδιάκοπη συγκέντρωση χωρίς συνεχείς διακοπές.
Λιγότερο αισθητηριακό φορτίο.
Πιο βαθιές περίοδοι ξεκούρασης.
Ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται μόνο ύπνο.
Χρειάζεται και μείωση της απαίτησης για συνεχή επεξεργασία.
Μια απλή πρακτική αποκατάστασης
Αύριο, δημιούργησε ένα αδιάκοπο παράθυρο αποφόρτισης για 20 έως 30 λεπτά.
Χωρίς κινητό.
Χωρίς τηλεόραση, μουσική ή βίντεο στο παρασκήνιο.
Χωρίς multitasking.
Χωρίς εισροή νέων πληροφοριών.
Μόνο χαμηλή διέγερση και ησυχία.
Συχνά, αυτό που χρειάζεται περισσότερο ο εγκέφαλος δεν είναι διασκέδαση.
Είναι νευρολογική ηρεμία.
Πηγή: The Attention Recovery Gap: Why the Brain Needs Longer to Reset With Age
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
