Μια σιωπηλή και επικίνδυνη αποχώρηση βρίσκεται σε εξέλιξη μέσα στο ΕΚΑΒ.
Αφορά εκείνους που εγκαταλείπουν το επάγγελμα, αναζητούν μετάταξη, αποσύρονται ψυχικά ή απλώς περιμένουν να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο για να συνταξιοδοτηθούν.
Το ΕΚΑΒ χάνει σταδιακά έμπειρους διασώστες και δυσκολεύεται να προσελκύσει νέους.
- Ανθρώπους που έχουν εκπαιδευτεί στην επείγουσα προνοσοκομειακή φροντίδα, στην αντιμετώπιση τροχαίων, ανακοπών, βαρέων τραυματισμών και μαζικών συμβάντων.
- Ανθρώπους που εργάζονται σε δρόμους, σπίτια, γκρεμούς, παραλίες και κάθε χώρο στον οποίο κάποιος κινδυνεύει.
Τους ζητάμε να λειτουργούν με ακρίβεια μέσα στο χάος, να λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις σε δευτερόλεπτα και να προστατεύουν ανθρώπινες ζωές.
Το κράτος, όμως, εξακολουθεί να τους αντιμετωπίζει ως ένα ανεξάντλητο και εύκολα αντικαταστάσιμο εργατικό δυναμικό.
Και αυτό το ανθρώπινο δυναμικό εξαντλείται.
Ανεπαρκείς αποδοχές για εργασία υψηλού κινδύνου
Ο διασώστης του ΕΚΑΒ εκτίθεται καθημερινά σε τροχαία ατυχήματα, μεταδοτικά νοσήματα, βία, ακραίες θερμοκρασίες, επικίνδυνες σκηνές και μεγάλη ψυχική πίεση.
- Εργάζεται νύχτες, Κυριακές, αργίες και γιορτές.
- Σηκώνει ασθενείς σε στενές σκάλες, εργάζεται μέσα στην κυκλοφορία και καλείται να αντιμετωπίσει ανθρώπους που βρίσκονται στις χειρότερες στιγμές της ζωής τους.
Κι όμως, οι αποδοχές του δεν αντανακλούν ούτε την ευθύνη ούτε την επικινδυνότητα της εργασίας του.
Το κράτος απαιτεί υψηλό επαγγελματισμό, συνεχή εκπαίδευση και ετοιμότητα, αλλά προσφέρει μισθούς που δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος ζωής — ιδιαίτερα σε νησιά και τουριστικές περιοχές, όπου η στέγαση έχει γίνει απαγορευτική.
Δεν αρκεί να χαρακτηρίζεις έναν εργαζόμενο «ήρωα».
Ο ηρωισμός δεν πληρώνει το ενοίκιο, δεν μεγαλώνει παιδιά και δεν εξασφαλίζει αξιοπρεπή ζωή.
Προσωρινές ενισχύσεις αντί για μόνιμη στελέχωση
Το ΕΚΑΒ δεν μπορεί να στηρίζεται διαρκώς σε επικουρικούς, εποχικές μετακινήσεις, αποσπάσεις, στρατιωτικούς ή άλλες πρόχειρες λύσεις.
Οι προσωρινές ενισχύσεις μπορούν να καλύψουν μια έκτακτη ανάγκη. Δεν μπορούν να αποτελέσουν μόνιμο μοντέλο λειτουργίας μιας εθνικής υπηρεσίας επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας.
Κάθε καλοκαίρι, η τουριστική κίνηση στα νησιά πολλαπλασιάζεται. Οι ανάγκες αυξάνονται, δημιουργούνται νέοι τομείς, νέες βάσεις, μονάδες μηχανών, συντονιστικά κέντρα και πρόσθετες αρμοδιότητες.
Χωρίς όμως την ανάλογη αύξηση του προσωπικού.
Με αποτέλεσμα οι ίδιες δυνάμεις καλούνται να καλύψουν περισσότερες υπηρεσίες, μεγαλύτερες αποστάσεις και αυξημένο αριθμό περιστατικών.
Αυτό δεν είναι ανάπτυξη.
Είναι διασπορά της ανεπάρκειας.
Εξουθενωτικός φόρτος και επαγγελματική εξουθένωση
Υποστελέχωση σημαίνει ότι
- έρχεται στιγμή που το ασθενοφόρο δεν μπορεί να λειτουργήσει
- το προσωπικό δεν λαμβάνει τις άδειές του και τα ρεπό του
- ο εργαζόμενος επιστρέφει στη βάρδια χωρίς να έχει αναρρώσει σωματικά και ψυχικά από την προηγούμενη.
Τα χιλιάδες οφειλόμενα ρεπό και ημέρες αδείας θεωρούνται απλά ως λογιστικό υπόλοιπο που κάποια στιγμή θα δοθεί, συνήθως όταν συνταξιοδοτηθεί ο υπάλληλος, αν φυσικά βρίσκεται εν ζωή.
Στην πραγματικότητα όμως είναι χιλιάδες ημέρες ξεκούρασης, οικογενειακής ζωής και αποφόρτισης που αφαιρέθηκαν από ανθρώπους οι οποίοι εργάζονται κάτω από διαρκή πίεση.
Η γήρανση του προσωπικού και η μακροχρόνια επιβάρυνσή του έχουν ως αποτέλεσμα πολλοί εργαζόμενοι να αντιμετωπίζουν ήδη καρδιολογικά, μυοσκελετικά και άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας.
Και αντί το σύστημα να προετοιμάζεται για το κύμα συνταξιοδοτήσεων που πλησιάζει, συνεχίζει να λειτουργεί σαν ο υπάλληλος να διαθέτει ανεξάντλητες ανθρώπινες αντοχές.
Δεν διαθέτει.
Το φιλότιμο έχει όρια.
Το σώμα έχει όρια.
Και μια υπηρεσία που λειτουργεί σταθερά πάνω από τα ανθρώπινα όρια δεν είναι ανθεκτική. Είναι ήδη σε διαδικασία φθοράς.
Βία χωρίς ουσιαστική προστασία
Οι διασώστες του ΕΚΑΒ δεν αντιμετωπίζουν μόνο τα επείγοντα περιστατικά.
Αντιμετωπίζουν απειλές, λεκτικές επιθέσεις και σωματική βία.
Στην έρευνα του Σωματείου Εργαζομένων ΕΚΑΒ Ρόδου, το 97,6% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι έχει εκτεθεί σε κάποια μορφή βίας. Το 75% ανέφερε λεκτική βία, το 58% απειλές και το 30% σωματική επίθεση.
Οι εργαζόμενοι καλούνται να εισέρχονται σε άγνωστους χώρους, συχνά χωρίς επαρκείς πληροφορίες και χωρίς άμεση προστασία.
Και ύστερα από κάθε περιστατικό ακούγεται συνήθως η ίδια φράση:
«Αυτά συμβαίνουν στη δουλειά».
Όχι. Δεν πρέπει να συμβαίνουν.
Η βία δεν αποτελεί επαγγελματικό καθήκον και η ανοχή της δεν είναι γενναιότητα. Είναι θεσμική εγκατάλειψη.
Πολιτικές και διοικητικές παρεμβάσεις
Το ΕΚΑΒ χρειάζεται επιχειρησιακές αποφάσεις βασισμένες
- στις ανάγκες του πληθυσμού,
- στις αποστάσεις,
- στον αριθμό των περιστατικών και στους πραγματικούς διαθέσιμους πόρους.
Δεν χρειάζεται σταθμούς που ανακοινώνονται χωρίς προσωπικό.
Δεν χρειάζεται βάσεις που λειτουργούν αποσπασματικά για να παρουσιαστεί μια ωραία δημόσια εικόνα.
Δεν χρειάζεται προφορικές εντολές, προσωπικές εξυπηρετήσεις και σχεδιασμό που αλλάζει ανάλογα με την πολιτική συγκυρία.
Όταν δημιουργείται μια νέα υπηρεσία χωρίς να έχει εξασφαλιστεί το απαιτούμενο προσωπικό, δεν ενισχύεται το ΕΚΑΒ.
Αποδυναμώνονται οι ήδη υπάρχοντες τομείς.
Όταν μετακινείται προσωπικό για να καλυφθεί μια νέα εξαγγελία, το κενό δεν εξαφανίζεται. Μεταφέρεται αλλού.
Όταν η αξιολόγηση των αναγκών αντικαθίσταται από πολιτικές σκοπιμότητες, η υπηρεσία χάνει τη συνέχεια, τη θεσμική της μνήμη και την εμπιστοσύνη των εργαζομένων.
Η απώλεια εμπειρίας
Ένας έμπειρος διασώστης δεν αντικαθίσταται απλώς με έναν αριθμό σε μια προκήρυξη.
Η εμπειρία δεκαετιών δεν μεταβιβάζεται σε λίγες εβδομάδες.
Η γνώση του τοπικού οδικού δικτύου, των επικίνδυνων σημείων, των απομακρυσμένων περιοχών και των πραγματικών επιχειρησιακών δυσκολιών αποκτάται μέσα από χρόνια υπηρεσίας.
Όταν ένας έμπειρος εργαζόμενος συνταξιοδοτείται χωρίς να υπάρχει νεότερος συνάδελφος δίπλα του για να παραλάβει αυτή τη γνώση, δεν χάνεται μόνο μία οργανική θέση.
Χάνεται ένα κομμάτι της επιχειρησιακής μνήμης του ΕΚΑΒ.
Και όταν οι νέοι επαγγελματίες βλέπουν μπροστά τους χαμηλές αποδοχές, στεγαστική ανασφάλεια, συνεχείς μετακινήσεις και εξουθενωτικές συνθήκες, δεν είναι παράλογο να επιλέγουν διαφορετικό δρόμο.
Το παράλογο είναι να περιμένουμε ότι θα μείνουν μόνο από αγάπη για το επάγγελμα.
Η πραγματικότητα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε
Καμία χώρα δεν μπορεί να διαθέτει ισχυρό σύστημα επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας όταν εξαντλεί τους ανθρώπους που το κρατούν όρθιο.
Μπορούμε να αγοράσουμε σύγχρονα ασθενοφόρα, μηχανές ταχείας ανταπόκρισης, συστήματα τηλεπικοινωνιών και νέο εξοπλισμό.
Όλα αυτά είναι απαραίτητα.
Δεν αρκούν, όμως.
Ένα ασθενοφόρο χωρίς δύο εκπαιδευμένους διασώστες είναι απλώς ένα σταθμευμένο όχημα.
Μια βάση χωρίς επαρκές προσωπικό είναι μια πινακίδα.
Ένα συντονιστικό κέντρο χωρίς τον απαιτούμενο αριθμό εργαζομένων είναι ένα σύστημα που λειτουργεί διαρκώς στα όριά του.
- Χρειάζονται μόνιμες και επικουρικές προσλήψεις τώρα.
- Χρειάζεται ουσιαστική μισθολογική αναγνώριση.
- Χρειάζονται κίνητρα στέγασης και παραμονής στις νησιωτικές και δυσπρόσιτες περιοχές.
- Χρειάζεται πραγματική προστασία από τη βία.
- Χρειάζεται συνεχής εκπαίδευση, αξιοκρατία και ένα δεσμευτικό δεκαετές σχέδιο στελέχωσης, πριν ξεκινήσει το μεγάλο κύμα συνταξιοδοτήσεων.
Κυρίως, όμως, χρειάζεται μια αλλαγή νοοτροπίας.
Οι εργαζόμενοι του ΕΚΑΒ δεν είναι αναλώσιμοι.
Το φιλότιμό τους δεν αποτελεί επιχειρησιακό σχέδιο.
Η εξάντλησή τους δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως αυταπάρνηση.
Και η σιωπή γύρω από τα προβλήματα δεν προστατεύει την υπηρεσία. Προστατεύει μόνο εκείνους που αρνούνται να τα λύσουν.
Γιατί μπορούμε να αγοράσουμε όσα καινούργια ασθενοφόρα θέλουμε.
Μπορούμε να εγκαινιάσουμε όσες νέες βάσεις θέλουμε.
Μπορούμε να κάνουμε όσες ανακοινώσεις θέλουμε.
Όλα αυτά δεν σημαίνουν τίποτα…
Αν δεν έχουν απομείνει διασώστες…
Για να μπουν στο ασθενοφόρο όταν χτυπήσει η επόμενη κλήση.
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
