Από την καθημερινή κλήση μέχρι το περιστατικό υψηλής απειλής
Η εργασία στο ασθενοφόρο δεν περιλαμβάνει μόνο την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση του ασθενούς. Περιλαμβάνει συνεχή έκθεση σε απρόβλεπτα περιβάλλοντα, σωματική καταπόνηση, ατυχήματα, βία, εγκληματικότητα, επικίνδυνες ουσίες και, σε ορισμένες χώρες ή περιοχές, ακόμη και οργανωμένες επιθέσεις εναντίον των πληρωμάτων.
Ο διασώστης δεν αρκεί να είναι κλινικά ικανός. Πρέπει να μπορεί να αντιλαμβάνεται το περιβάλλον, να αναγνωρίζει εγκαίρως ότι κάτι δεν πάει καλά και να αλλάζει σχέδιο πριν η κατάσταση γίνει ανεξέλεγκτη.
Η ασφάλεια δεν είναι μια τυπική ερώτηση πριν από το ABCDE. Είναι τρόπος σκέψης που παραμένει ενεργός από τη στιγμή που λαμβάνεται η κλήση μέχρι την ασφαλή αποχώρηση του πληρώματος.
Ποιοι κίνδυνοι απειλούν τα πληρώματα
Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει ένα πλήρωμα ασθενοφόρου δεν περιορίζονται στη σωματική επίθεση. Μπορεί να σχετίζονται με αντίξοες και απομονωμένες συνθήκες εργασίας, έντονη σωματική καταπόνηση, τυχαίο τραυματισμό, διαπροσωπική βία, ευκαιριακή εγκληματικότητα, σχεδιασμένη ενέδρα ή έκθεση σε επικίνδυνα υλικά.
Κάθε ένας από αυτούς τους κινδύνους απαιτεί διαφορετική αντίδραση. Η βία απαιτεί απόσταση, επικοινωνία, δυνατότητα αποχώρησης και έγκαιρη αστυνομική συνδρομή. Τα επικίνδυνα υλικά απαιτούν αναγνώριση, απομόνωση και αποφυγή εισόδου χωρίς κατάλληλη προστασία. Η σωματική καταπόνηση απαιτεί σωστή τεχνική, κατάλληλο εξοπλισμό και συνεργασία μεταξύ των μελών του πληρώματος.
Το κοινό στοιχείο είναι η έγκαιρη αναγνώριση. Όταν ο κίνδυνος γίνει προφανής, συχνά είναι ήδη πολύ κοντά.
Τι είναι η επίγνωση κατάστασης
Η επίγνωση κατάστασης σημαίνει να γνωρίζουμε τι συμβαίνει γύρω μας. Να μπορούμε να απαντήσουμε σε τρεις απλές ερωτήσεις: πού βρίσκομαι, ποιοι άνθρωποι και ποια αντικείμενα υπάρχουν γύρω μου και ποια προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν στη συνέχεια.
Δεν είναι απλώς μια μεμονωμένη τεχνική. Είναι νοοτροπία. Είναι η ικανότητα να βλέπουμε καθαρά το περιβάλλον, να αποκτούμε ευρύτερη εικόνα και να σχηματίζουμε μέσα σε ελάχιστο χρόνο ένα πρακτικό και ενημερωμένο σχέδιο δράσης.
Ο διασώστης που κοιτάζει αποκλειστικά τον ασθενή μπορεί να χάσει τον συγγενή που πλησιάζει επιθετικά, το όχημα που κινείται προς το σημείο, το ζώο που βρίσκεται πίσω του ή την έξοδο που μόλις έκλεισε. Η κλινική συγκέντρωση είναι απαραίτητη. Η απόλυτη προσήλωση σε ένα μόνο ερέθισμα είναι επικίνδυνη.
Η παγίδα της εξοικείωσης
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ο εφησυχασμός. Μετά από εκατοντάδες κλήσεις, ο επαγγελματίας αρχίζει να πιστεύει ότι γνωρίζει εκ των προτέρων τι θα βρει. Ακούει αυτό που περιμένει να ακούσει, βλέπει αυτό που περιμένει να δει και επικεντρώνεται μόνο στην εργασία που έχει μπροστά του.
Επίσης, η στενή προσήλωση σε μία συγκεκριμένη εργασία όπως τα κινητά τηλέφωνα τα οποία αποτελούν σοβαρή πηγή απόσπασης της προσοχής.
Το κινητό, το tablet, η πλοήγηση και η ηλεκτρονική καταγραφή είναι χρήσιμα εργαλεία. Γίνονται όμως παγίδα όταν ο διασώστης κοιτάζει την οθόνη ενώ πλησιάζει μια άγνωστη κατοικία, κινείται σε σκοτεινό δρόμο ή βρίσκεται ανάμεσα σε ταραγμένους παρευρισκόμενους.
Η εξοικείωση δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο. Απλώς μειώνει την προσοχή μας απέναντί του.
Τα επίπεδα επίγνωσης του Cooper
Το σύστημα χρωμάτων του Cooper χρησιμοποιείται για να περιγράψει διαφορετικές καταστάσεις εγρήγορσης.
- Στη λευκή κατάσταση, το άτομο είναι αφηρημένο, απροετοίμαστο και ουσιαστικά αποσυνδεδεμένο από το περιβάλλον του.
- Στην κίτρινη κατάσταση παραμένει ήρεμο, αλλά παρατηρεί ενεργά τον χώρο και μπορεί να αντιδράσει γρήγορα.
- Στην πορτοκαλί κατάσταση έχει εντοπίσει μια πιθανή απειλή και αρχίζει να προετοιμάζει την αντίδρασή του.
- Στην κόκκινη κατάσταση αντιμετωπίζει ενεργά την απειλή.
- Η μαύρη κατάσταση περιγράφει την υπερφόρτωση από φόβο ή στρες, κατά την οποία το άτομο δυσκολεύεται πλέον να αντιδράσει αποτελεσματικά.
Για το πλήρωμα ασθενοφόρου, ο στόχος δεν είναι να βρίσκεται συνεχώς σε πανικό ή υπερβολική ένταση. Είναι να λειτουργεί σε μια ήρεμη αλλά ενεργή κατάσταση παρατήρησης. Ο επαγγελματίας που είναι μόνιμα τρομαγμένος εξαντλείται και κάνει λάθη. Ο επαγγελματίας που είναι εντελώς χαλαρός αιφνιδιάζεται.
Η σωστή ισορροπία είναι εγρήγορση χωρίς πανικό.
Τι περιορίζει την επίγνωση
Το προνοσοκομειακό περιβάλλον ευνοεί τη γνωστική υπερφόρτωση. Ο γρήγορος ρυθμός, η ανάγκη άμεσων αποφάσεων και οι κρίσιμες καταστάσεις, όπως το σοβαρό τραύμα ή η περι-ανακοπική κατάσταση, μπορούν να κατακλύσουν τις δυνατότητες επεξεργασίας πληροφοριών του επαγγελματία.
Παράλληλα, υπάρχει και η συναισθηματική υπερφόρτωση. Οι προσδοκίες, το στρες και η μειωμένη συναισθηματική αυτορρύθμιση μπορούν να επηρεάσουν την κρίση, την επικοινωνία και την αντίληψη του κινδύνου.
Όταν το μυαλό κατακλύζεται, αρχίζει να επιλέγει πληροφορίες. Συχνά επιλέγει τις πιο προφανείς και αγνοεί τις πιο αθόρυβες. Ο βαριά τραυματισμένος ασθενής γίνεται το κέντρο του κόσμου και όλα τα υπόλοιπα εξαφανίζονται. Αυτή ακριβώς είναι η στιγμή κατά την οποία το δεύτερο μέλος του πληρώματος πρέπει να διατηρεί ευρύτερη εικόνα.
Η ασφάλεια είναι ομαδική εργασία. Δεν μπορεί και τα δύο μέλη να σκύβουν πάνω από τον ασθενή και κανείς να μην παρακολουθεί τη σκηνή.
Πώς βελτιώνεται η επίγνωση σε συνθήκες στρες
Ο επαγγελματίας πρέπει να είναι συγκεντρωμένος χωρίς να είναι σωματικά και ψυχικά «κλειδωμένος». Να διατηρεί μια ήρεμη, προσεκτική στάση.
Χρειάζεται να ακούει πραγματικά τους ήχους του περιβάλλοντος: φωνές, βήματα, χτυπήματα, απότομες αλλαγές στον θόρυβο ή ασυνήθιστη σιωπή. Πρέπει να κοιτάζει για σκιές, φιγούρες, περιοχές με ανεπαρκή φωτισμό και κινήσεις που δεν ταιριάζουν με την εικόνα του περιστατικού.
Χρειάζεται επίσης να απομακρύνεται νοητικά και, όταν είναι δυνατόν, σωματικά από αυτό που εξετάζει, ώστε να αποκτά ευρύτερη εικόνα και να διαμορφώνει ένα εφαρμόσιμο σχέδιο δράσης.
Μερικά δευτερόλεπτα παρατήρησης πριν από την είσοδο δεν αποτελούν καθυστέρηση. Μπορεί να είναι η σημαντικότερη πράξη του πληρώματος.
SLAM και OODA
Τα μοντέλα SLAM και OODA αποτελούν εργαλεία οργανωμένης αντίδρασης και λήψης αποφάσεων.
Η βασική τους αξία είναι ότι αναγκάζουν το πλήρωμα να μην ενεργεί αποκλειστικά από ένστικτο. Το πλήρωμα σταματά, παρατηρεί, αξιολογεί, αποφασίζει και επανεκτιμά το αποτέλεσμα της ενέργειάς του.
Στο πραγματικό πεδίο, η κατάσταση μεταβάλλεται συνεχώς. Μια απόφαση που ήταν σωστή πριν από δύο λεπτά μπορεί να μην είναι πλέον σωστή. Γι’ αυτό η διαδικασία δεν τελειώνει με την πρώτη επιλογή. Επαναλαμβάνεται μέχρι να ολοκληρωθεί με ασφάλεια το περιστατικό.
Συμπεριφορικές ενδείξεις πιθανής απειλής
Συγκεκριμένες συμπεριφορές που μπορεί να σχετίζονται με αυξημένη ένταση ή πιθανή επιθετικότητα είναι
- η έντονη νευρικότητα,
- η ψυχική δυσφορία,
- το απλανές βλέμμα,
- οι επαναλαμβανόμενες φράσεις ή προσευχές,
- το μουρμούρισμα,
- η δυσκολία στη λήψη αποφάσεων ή στην απάντηση απλών ερωτήσεων,
- το συνεχές πέρα-δώθε και
- η ασυνήθιστα συχνή παρατήρηση του χώρου.
Καμία από αυτές τις συμπεριφορές δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι κάποιος είναι επικίνδυνος. Ένας φοβισμένος συγγενής, ένας άνθρωπος με ψυχιατρικό πρόβλημα ή ένας ασθενής σε σοκ μπορεί να εμφανίζει παρόμοια εικόνα χωρίς πρόθεση βίας.
Η σοβαρή αξιολόγηση δεν βασίζεται σε μία ένδειξη. Βασίζεται στον συνδυασμό συμπεριφοράς, περιβάλλοντος, διαθέσιμων πληροφοριών και μεταβολών που παρατηρούνται με την πάροδο του χρόνου.
Σωματικές ενδείξεις
Στις σωματικές ενδείξεις περιλαμβάνονται
- τα υπερβολικά φαρδιά ρούχα που δεν ταιριάζουν με τον καιρό,
- η επίμονη απόκρυψη των χεριών,
- η επανειλημμένη διόρθωση της μέσης ή των ρούχων,
- μικρές προεξοχές κοντά στη μέση ή στο ισχίο,
- η υπερβολική προσοχή σε αντικείμενα που μεταφέρονται και
- η αφύσικη στροφή του σώματος προς τη μία πλευρά.
Και εδώ απαιτείται ψυχραιμία. Η παρατήρηση δεν πρέπει να μετατραπεί σε προκατάληψη ή αυθαίρετη ενοχοποίηση ανθρώπων. Οι ενδείξεις αποκτούν σημασία όταν συνδυάζονται με απειλητική συμπεριφορά, ασυνέπειες στις πληροφορίες, προσπάθεια περιορισμού της εξόδου ή άλλα στοιχεία του περιστατικού.
Ο στόχος δεν είναι να «διαγνώσει» το πλήρωμα ποιος είναι εγκληματίας. Είναι να αναγνωρίσει εγκαίρως ότι ο κίνδυνος αυξάνεται.
Περιβαλλοντικές ενδείξεις
Το περιβάλλον συχνά προειδοποιεί πριν από τους ανθρώπους.
- Ένας δρόμος που είναι συνήθως πολυσύχναστος αλλά ξαφνικά είναι εγκαταλελειμμένος,
- μια περιοχή που συνήθως είναι ήρεμη αλλά εμφανίζεται χαοτική,
- ομάδες ανθρώπων τοποθετημένες σε διαφορετικά σημεία,
- ανήσυχο πλήθος,
- όχημα που επαναλαμβάνει την ίδια διαδρομή,
- ασυνήθιστοι ήχοι και φωτισμός που σβήνει κατά την προσέγγιση μπορούν να αποτελούν ενδείξεις ότι κάτι δεν είναι φυσιολογικό.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η απόκλιση από το αναμενόμενο. Δεν χρειάζεται το πλήρωμα να γνωρίζει ακριβώς τι συμβαίνει για να αποφασίσει ότι δεν πρέπει να συνεχίσει χωρίς πρόσθετες πληροφορίες ή υποστήριξη.
Το ένστικτο δεν είναι μαγεία. Συνήθως είναι γρήγορη αναγνώριση μικρών ασυνεπειών που το μυαλό δεν έχει ακόμη προλάβει να περιγράψει με λέξεις. Δεν πρέπει να αγνοείται, αλλά ούτε να θεωρείται αλάνθαστο. Χρειάζεται επαλήθευση και ψύχραιμη αξιολόγηση.
Περιοχές υψηλής απειλής
Σε περιοχές υψηλού κινδύνου,
- είναι σημαντική η συλλογή των περισσότερων δυνατών πληροφοριών πριν από την άφιξη και την ενεργή ψυχική προετοιμασία του πληρώματος.
- Τα μέλη πρέπει να είναι ξύπνια, συγκεντρωμένα, με τα κινητά στην άκρη και με πλήρη προσοχή στο περιβάλλον.
- Να υπάρχει επικοινωνία με τον καλούντα όταν το ασθενοφόρο βρίσκεται κοντά,
- αποφυγή παρατεταμένης στάθμευσης ακριβώς στη διεύθυνση,
- περιορισμός του χρόνου παραμονής,
- στάθμευση σε σημείο που επιτρέπει ορατότητα γύρω από το όχημα και
- γνώση της διαδρομής εξόδου από την περιοχή.
Βασική Αρχή
Πριν εισέλθει το πλήρωμα, πρέπει να γνωρίζει πώς θα εξέλθει.
Μέτρα αποφυγής ενέδρας
Σε περιοχές όπου υπάρχει πραγματικός κίνδυνος οργανωμένης επίθεσης θα πρέπει να υπάρχει
- περιορισμός της άσκοπης προσέλκυσης προσοχής,
- χρήσης του φωτισμού για έλεγχο του χώρου,
- αποφυγή ακινησίας,
- παρατήρηση της σκηνής πριν από τη στάση,
- διατήρηση ακουστικής επαφής με το περιβάλλον και
- αναζήτηση αντικειμένων στον δρόμο που μπορεί να έχουν τοποθετηθεί ως εμπόδια.
Αυτές οι τεχνικές δεν αποτελούν καθολικό πρωτόκολλο και δεν είναι απαραίτητα κατάλληλες για την ελληνική επιχειρησιακή πραγματικότητα. Η εφαρμογή τους πρέπει να καθορίζεται από επίσημη εκτίμηση κινδύνου, τις οδηγίες της υπηρεσίας, τη συνεργασία με την Αστυνομία και την τοπική νομοθεσία.
Το γενικό μήνυμα παραμένει σωστό: το πλήρωμα δεν πρέπει να οδηγείται σε ένα σημείο σαν να κινείται μέσα σε τούνελ. Πρέπει να παρατηρεί τη διαδρομή, τις πιθανές εξόδους και οτιδήποτε θα μπορούσε να εμποδίσει την αποχώρησή του.
Χρήση των διαθέσιμων πόρων
Η ασφάλεια δεν είναι ατομικό άθλημα. Τα πληρώματα είναι απαραίτητο να αξιοποιούν την Αστυνομία, τις ταινίες αποκλεισμού, το προσωπικό ασφαλείας, τις οργανωμένες ομάδες γειτονιάς και, όπου είναι ασφαλές και ελεγχόμενο, τη βοήθεια παρευρισκόμενων.
Στην ελληνική πραγματικότητα, οι βασικοί συνεργάτες είναι η Αστυνομία, η Πυροσβεστική, η Πολιτική Προστασία, οι αρμόδιες υπηρεσίες διαχείρισης οδών και το προσωπικό ασφαλείας οργανωμένων εγκαταστάσεων.
Το πλήρωμα δεν πρέπει να αναλαμβάνει ρόλους για τους οποίους δεν έχει εκπαιδευτεί. Δεν ελέγχει ένοπλο δράστη, δεν εισέρχεται σε μολυσμένη ζώνη χωρίς προστασία και δεν προσπαθεί να επιβάλει τάξη σε επιθετικό πλήθος μόνο και μόνο επειδή έφτασε πρώτο.
Η σωστή απόφαση μπορεί να είναι η αναμονή σε ασφαλές σημείο μέχρι να εξασφαλιστεί η σκηνή.
Προσωπική προετοιμασία και προστασία
Τα πληρώματα ασθενοφόρων θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη σημασία
- στην διατήρηση καλής φυσικής κατάστασης,
- της βελτίωσης της επίγνωσης κατάστασης,
- της ύπαρξης φακού,
- της δημιουργίας σχέσεων εμπιστοσύνης στο εργασιακό περιβάλλον και
- της εκπαίδευσης στην αυτοπροστασία.
Κάποια στιγμή θα πρέπει να τεθεί το ζήτημα του εξοπλισμού σε πολυεργαλεία, σπρέι πιπεριού, γκλομπ και θωράκιση σώματος. Δεν αποτελεί, έως αυτήν τη στιγμή, γενική σύσταση προς τα ελληνικά πληρώματα. Η κατοχή και χρήση οποιουδήποτε αμυντικού μέσου διέπεται από την ελληνική νομοθεσία και τους κανονισμούς της υπηρεσίας.
Η εκπαίδευση αυτοπροστασίας για υγειονομικούς δεν πρέπει να έχει στόχο την εμπλοκή σε μάχη. Πρέπει να έχει στόχο
- την αναγνώριση του κινδύνου,
- τη δημιουργία απόστασης,
- την απεμπλοκή,
- την προστασία του συναδέλφου και
- την ασφαλή αποχώρηση.
Ο καλύτερος «αγώνας» είναι αυτός στον οποίο το πλήρωμα δεν αναγκάζεται ποτέ να εμπλακεί.
Η βία δεν είναι μέρος της δουλειάς
Η βία δεν αποτελεί μεμονωμένη προσωπική εμπειρία. Είναι επαγγελματικός κίνδυνος που πρέπει να καταγράφεται, να μελετάται και να αντιμετωπίζεται οργανωμένα.
Κάθε λεκτική απειλή, απόπειρα επίθεσης, σωματική επίθεση, επικίνδυνη καταδίωξη ή παρ’ ολίγον συμβάν πρέπει να αναφέρεται. Η υπηρεσία πρέπει να γνωρίζει πού συμβαίνουν τα περιστατικά, κάτω από ποιες συνθήκες, ποια μέτρα απέτυχαν και τι πρέπει να αλλάξει.
Η σιωπή δεν κάνει το πλήρωμα σκληρότερο. Κάνει το επόμενο περιστατικό πιθανότερο.
Το βασικό μήνυμα
Η ασφάλεια του πληρώματος δεν ανταγωνίζεται τη φροντίδα του ασθενούς. Είναι προϋπόθεσή της.
Το πλήρωμα πρέπει
- να παρατηρεί πριν πλησιάσει,
- να ακούει πριν εισέλθει,
- να γνωρίζει πού βρίσκεται η έξοδος,
- να διατηρεί επικοινωνία,
- να αποφεύγει τη διάσπαση και
- να επανεκτιμά συνεχώς ανθρώπους και περιβάλλον.
Όταν η κατάσταση αλλάζει, αλλάζει και το σχέδιο.
Όταν ο κίνδυνος δεν μπορεί να ελεγχθεί, το πλήρωμα αποχωρεί και ζητά την κατάλληλη βοήθεια. Αυτό δεν είναι εγκατάλειψη του ασθενούς. Είναι η μόνη επαγγελματικά έντιμη επιλογή όταν η παρουσία του πληρώματος κινδυνεύει να δημιουργήσει περισσότερα θύματα.
Πηγή
Safety in EMS
By: Ettiene du Preez
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
