Χρησιμοποιήστε το ιστορικό SAMPLE για να αξιολογήσετε το κύριο πρόβλημα του ασθενούς και να λάβετε αποφάσεις σχετικά με την αντιμετώπισή του.
Του Greg Friese
Το SAMPLE είναι ένα μνημονικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για τη συλλογή βασικών πληροφοριών από το ιστορικό του ασθενούς. Οι πληροφορίες αυτές βοηθούν στην αναγνώριση της αιτίας του προβλήματος, στη διαμόρφωση της κλινικής εκτίμησης και στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την κατάλληλη αντιμετώπιση.
Όπως και το OPQRST, οι ερωτήσεις του SAMPLE αποτελούν την αρχή μιας συζήτησης ανάμεσα σε εσάς, που διερευνάτε το περιστατικό, και στον ασθενή, ο οποίος αποτελεί την κύρια πηγή των πληροφοριών.
Το SAMPLE περιλαμβάνει:
- S – Signs and Symptoms: Σημεία και συμπτώματα
- A – Allergies: Αλλεργίες
- M – Medications: Φάρμακα
- P – Pertinent Medical History: Σχετικό ιατρικό ιστορικό
- L – Last Oral Intake: Τελευταία λήψη τροφής ή υγρών
- E – Events: Γεγονότα που προηγήθηκαν
Οι ερωτήσεις του SAMPLE πρέπει να τίθενται σε κάθε ασθενή. Εάν, όμως, υπάρχει άμεση απειλή για τη βατότητα του αεραγωγού, την αναπνοή ή την κυκλοφορία, η λήψη του ιστορικού περνά σε δεύτερη μοίρα. Προηγείται η αντιμετώπιση της απειλητικής για τη ζωή κατάστασης, όπως η απομάκρυνση μιας απόφραξης του αεραγωγού ή η έναρξη θωρακικών συμπιέσεων.
Τα ευρήματα του SAMPLE μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό της αιτίας μιας παθολογικής κατάστασης, όπως μιας αναφυλαξίας μετά την κατανάλωση κάποιου αλλεργιογόνου. Οι ερωτήσεις μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη διερεύνηση της αιτίας ενός τραυματισμού. Για παράδειγμα, η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να έχει συμβάλει σε μια πτώση και σε ένα κάταγμα, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την πιθανότητα αναπνευστικής καταστολής και απώλειας της προστασίας του αεραγωγού.
Ακολουθούν ορισμένες πρακτικές συμβουλές για την αποτελεσματική χρήση του SAMPLE κατά τη δευτερογενή αξιολόγηση.
ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ
Σημεία είναι τα αντικειμενικά ευρήματα που μπορείτε να μετρήσετε, όπως η καρδιακή και η αναπνευστική συχνότητα. Σημεία είναι επίσης όσα μπορείτε να δείτε, να ακούσετε ή να διαπιστώσετε κατά την εξέταση. Μπορείτε, για παράδειγμα, να ακούσετε συριγμό κατά την ακρόαση ή να παρατηρήσετε ένα αιμάτωμα.
Συμπτώματα είναι αυτά για τα οποία παραπονείται ο ασθενής. Αποτελούν την υποκειμενική περιγραφή της ασθένειας ή του τραυματισμού του.
Αν ρωτήσετε μηχανικά έναν ασθενή «Ποια είναι τα σημεία και τα συμπτώματά σας;», πιθανότατα θα πάρετε ως απάντηση είτε ένα κενό βλέμμα είτε μια μακροσκελή και μπερδεμένη αφήγηση ολόκληρου του ιατρικού του ιστορικού. Εάν δεν το έχετε ήδη ρωτήσει ή δεν σας έχει δοθεί η πληροφορία, ρωτήστε τον ασθενή ή τον συνοδό του: «Για ποιον λόγο καλέσατε ασθενοφόρο;»
Ορισμένες φορές, ο λόγος της κλήσης είναι προφανής, όπως όταν βλέπετε ένα παραμορφωμένο άκρο, έναν ασθενή που κρατά το στήθος του ή ακούτε έντονο συριγμό. Άλλες φορές χρειάζεται συστηματική διερεύνηση για να προσδιορίσετε τη φύση του προβλήματος. Χρησιμοποιήστε την πρώτη απάντηση του ασθενούς για να διατυπώσετε στοχευμένες συμπληρωματικές ερωτήσεις σχετικά με τα συνοδά συμπτώματα και τα ευρήματα που συνδέονται με το κύριο πρόβλημα.
Σε ασθενείς που αναφέρουν πόνο, χρησιμοποιήστε το μνημονικό OPQRST για να συγκεντρώσετε περισσότερες πληροφορίες. Όπως το SAMPLE, έτσι και το OPQRST συνεχίζει τη συζήτηση μεταξύ του επαγγελματία που διερευνά το περιστατικό και του ασθενούς. Εμβαθύνετε στο κύριο σύμπτωμα, αναζητώντας συνοδά σημεία και συμπτώματα, αλλά και σημαντικά αρνητικά ευρήματα. Το γεγονός ότι ένα αναμενόμενο σύμπτωμα απουσιάζει μπορεί να είναι εξίσου σημαντικό με την παρουσία του.
ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ
Η ερώτηση «Έχετε αλλεργία σε κάποιο φάρμακο;» περιορίζει την απάντηση του ασθενούς αποκλειστικά στα φάρμακα. Συνεχίστε ρωτώντας: «Έχετε κάποια άλλη αλλεργία που πρέπει να γνωρίζουμε;»
Ακόμη καλύτερα, διατυπώστε εξαρχής μια ευρύτερη ερώτηση: «Έχετε κάποια αλλεργία;» ή «Είστε αλλεργικός σε κάποια τροφή, φάρμακο ή τσίμπημα εντόμου;»
Η διερεύνηση δεν πρέπει να σταματήσει στην απλή αναφορά του αλλεργιογόνου. Ρωτήστε τι είδους αντίδραση εμφανίζει ο ασθενής όταν εκτίθεται σε αυτό. Πρόκειται για μια ήπια τοπική αντίδραση ή για μια γενικευμένη, συστηματική αντίδραση; Η διαφορά είναι κρίσιμη.
ΦΑΡΜΑΚΑ
Η ερώτηση «Ποια φάρμακα παίρνετε;» αποτελεί απλώς το σημείο εκκίνησης. Ρωτήστε εάν ο ασθενής λαμβάνει τα φάρμακά του σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες ή εάν έχει παραλείψει, διακόψει ή τροποποιήσει κάποια δόση.
Ρωτήστε επίσης εάν χρησιμοποιεί μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, συμπληρώματα διατροφής, φυτικά σκευάσματα ή ομοιοπαθητικά προϊόντα.
Εάν δεν γνωρίζετε κάποιο από τα φάρμακα —και οφείλετε να προσπαθήσετε να μάθετε— ρωτήστε τον ασθενή για ποια πάθηση το λαμβάνει. Μπορείτε επίσης να χρησιμοποιήσετε μια αξιόπιστη εφαρμογή ή βάση δεδομένων φαρμάκων στο κινητό σας τηλέφωνο.
ΣΧΕΤΙΚΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ
Μέσα από τις ερωτήσεις σχετικά με τις αλλεργίες και τα φάρμακα μπορεί να έχετε ήδη αναγνωρίσει αρκετές από τις παθήσεις του ασθενούς. Ρωτήστε: «Υπάρχει κάποια πάθηση ή κάποιο στοιχείο από το ιατρικό σας ιστορικό που πρέπει να γνωρίζουμε;»
Μην αναζητάτε απλώς ολόκληρο το παρελθόν του ασθενούς. Εστιάστε στο σχετικό ιατρικό ιστορικό. Ένα κάταγμα ποδοκνημικής που είχε υποστεί ένας ηλικιωμένος ασθενής όταν ήταν παιδί πιθανότατα δεν σχετίζεται με τη σημερινή εμφάνιση πυρετού, σύγχυσης και υπότασης. Αντίθετα, μια πρόσφατη ουρολοίμωξη είναι εξαιρετικά σημαντική πληροφορία.
Χρησιμοποιήστε συμπληρωματικές ερωτήσεις για την πορεία και την έκβαση προηγούμενων ασθενειών ή τραυματισμών. Ρωτήστε πότε συνέβησαν, πώς αντιμετωπίστηκαν, εάν ολοκληρώθηκε η θεραπεία και εάν υπήρξαν επιπλοκές ή υποτροπές.
ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΗΨΗ ΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ
Πολλοί επαγγελματίες ρωτούν αποκλειστικά τι έφαγε ο ασθενής στο τελευταίο του γεύμα. Χρειάζεται ευρύτερη διερεύνηση. Ρωτήστε: «Τρώτε και πίνετε κανονικά;»
Εάν η απάντηση είναι θετική, ρωτήστε: «Τι θεωρείτε φυσιολογικό για εσάς;» Εάν η απάντηση είναι αρνητική, ρωτήστε: «Τι σας εμπόδισε να φάτε ή να πιείτε κανονικά και για πόσο χρονικό διάστημα;»
Σε ασθενείς με κοιλιακό άλγος είναι σκόπιμο να ρωτήσετε και για την τελευταία ούρηση και κένωση του εντέρου. Η συχνότητα, η ποσότητα, το χρώμα, η οσμή και η σύσταση μπορούν να προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες σε ασθενείς με πυρετό, γαστρεντερικό ή ουρογεννητικό πόνο, καθώς και σε όσους έχουν υποστεί πρόσφατο τραυματισμό στην κοιλιακή ή πυελική χώρα.
Εάν δεν το έχετε ήδη κάνει, αυτή είναι ακόμη μία ευκαιρία να ρωτήσετε για τη χρήση αλκοόλ, ψυχαγωγικών ουσιών ή παράνομων ναρκωτικών. Η νομιμοποίηση της κάνναβης σε ολοένα περισσότερες πολιτείες των ΗΠΑ, η ευρεία διαθεσιμότητα συνθετικών ουσιών και η επιδημία των οπιοειδών καθιστούν τη δηλητηρίαση από ουσίες πιθανή αιτία διαταραχής του επιπέδου συνείδησης ή ασυνήθιστης συμπεριφοράς.
ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΗΓΗΘΗΚΑΝ
Οι τελευταίες ερωτήσεις δίνουν στον ασθενή την ευκαιρία να περιγράψει, όσο γίνεται πιο αναλυτικά και με χρονική σειρά, τι συνέβη πριν από την εμφάνιση της ασθένειας ή του τραυματισμού.
Σε ένα τραυματικό περιστατικό, η σωστή κατανόηση του μηχανισμού κάκωσης μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση πρόσθετων τραυματισμών που δεν είναι άμεσα εμφανείς. Μπορεί επίσης να αποκαλύψει τον κίνδυνο επανάληψης του ίδιου μηχανισμού ή την ύπαρξη συνεχιζόμενης απειλής στον χώρο.
Χρησιμοποιήστε τις πληροφορίες που συγκεντρώσατε μέσω του SAMPLE σε συνδυασμό με τα ζωτικά σημεία, τη συνολική εικόνα και τα ευρήματα της φυσικής εξέτασης, ώστε να λάβετε αποφάσεις σχετικά με την αντιμετώπιση.
Τα ευρήματα του SAMPLE μπορούν να επιβεβαιώσουν την ένδειξη μιας θεραπευτικής παρέμβασης. Μπορούν, όμως, να αποκαλύψουν και κάποια αντένδειξη, όπως μια αλλεργία σε φάρμακο που εξετάζετε να χορηγήσετε κατά την προνοσοκομειακή φροντίδα.
Τέλος, μην περιορίζετε το ιστορικό που λαμβάνετε μέσω του SAMPLE στο μέγεθος των πεδίων της ηλεκτρονικής αναφοράς περιστατικού. Το έντυπο ή η εφαρμογή είναι μέσο καταγραφής, όχι το όριο της σκέψης σας.
Ως διασώστης ή παραϊατρικός, διερευνήστε το πρόβλημα του ασθενούς με στόχο να σχηματίσετε μια τεκμηριωμένη κλινική και διαγνωστική εκτίμηση —ναι, οι επαγγελματίες της προνοσοκομειακής φροντίδας πραγματοποιούν διαγνωστική εκτίμηση— ή να βοηθήσετε τους υπόλοιπους επαγγελματίες υγείας να καταλήξουν στην οριστική διάγνωση.
Πηγή: Centro De Aprendizaje De Emergencias Medicas Caem
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
