Μια παρατεταμένη διακοπή ρεύματος, ένας σεισμός, μια πλημμύρα ή μια πυρκαγιά μπορούν να αλλάξουν την καθημερινότητα μέσα σε λίγα λεπτά. Το νερό της βρύσης, η θέρμανση, οι ηλεκτρονικές πληρωμές και η δυνατότητα αγοράς τροφίμων είναι υπηρεσίες που θεωρούμε δεδομένες, μέχρι να διακοπούν. Η προετοιμασία του νοικοκυριού αποσκοπεί στο να καλύψει αυτό το κενό και να περιορίσει τις ανάγκες άμεσης βοήθειας.
Από τις επίσημες οδηγίες των χωρών που εξετάσαμε προκύπτει ένας κοινός πυρήνας: νερό, τρόφιμα, αναγκαία φάρμακα, φωτισμός, ενημέρωση και οικογενειακό σχέδιο. Οι ποσότητες και οι χρόνοι διαφέρουν. Αρκετές αρχές χρησιμοποιούν ως αφετηρία τις 72 ώρες, άλλες ζητούν ετοιμότητα τουλάχιστον μιας εβδομάδας και η Γερμανία θέτει στόχο τις δέκα ημέρες. Πρόκειται για χρονικά περιθώρια σχεδιασμού, όχι για εγγύηση ότι μια κρίση θα έχει τελειώσει όταν εξαντληθούν τα αποθέματα.
Τι προβλέπουν οι ευρωπαϊκές οδηγίες
Στην Ελλάδα, η Πολιτική Προστασία δίνει οδηγίες ανά κίνδυνο. Για τους σεισμούς, συστήνει στερέωση επίπλων και βαριών αντικειμένων, αναγνώριση ασφαλών σημείων μέσα στο σπίτι και διαθέσιμο φορητό ραδιόφωνο, φακό και φαρμακείο. Η οικογένεια πρέπει να γνωρίζει πώς διακόπτονται οι παροχές και πού θα συναντηθεί μετά το συμβάν. Οι συγκεκριμένες οδηγίες δεν αποτελούν ενιαία εθνική λίστα τροφίμων με καθορισμένα κιλά ανά άτομο.
Στην Κύπρο, η Πολιτική Άμυνα διαθέτει φυλλάδια για οικογενειακό σχέδιο και σακίδιο έκτακτης ανάγκης. Επιβεβαιώθηκε η διάθεσή τους στην επίσημη ιστοσελίδα, αλλά δεν ανακτήθηκε το πλήρες περιεχόμενό τους· επομένως δεν αποδίδονται εδώ συγκεκριμένες ποσότητες.
Η Δανία ζητά από τα νοικοκυριά να μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους για τρεις ημέρες. Η Σουηδία και η Νορβηγία συστήνουν προετοιμασία για τουλάχιστον μία εβδομάδα. Η Νορβηγία αύξησε τη σύστασή της από τις τρεις ημέρες στη μία εβδομάδα και απέστειλε ανανεωμένο ενημερωτικό φυλλάδιο στα νοικοκυριά το 2024.
Η συγκεκριμένη λίστα τροφίμων της Δανίας
Η δανική Αρχή Τροφίμων δίνει ενδεικτικό παράδειγμα ανά άτομο για τρεις ημέρες:
- περίπου 500 γραμμάρια τραγανό ψωμί τύπου κράκερ,
- 300 γραμμάρια κονσερβοποιημένο κρέας ή ψάρι,
- 300 γραμμάρια έτοιμα όσπρια,
- 1,5 κιλό έτοιμα λαχανικά,
- 500 γραμμάρια ζυμαρικά ή κουσκούς,
- 500 γραμμάρια δημητριακά ή νιφάδες βρώμης και
- 100 γραμμάρια ξηρούς καρπούς.
- Περιλαμβάνεται φυτικό λάδι χωρίς συγκεκριμένη ποσότητα. Προβλέπονται επίσης εννέα λίτρα νερού, δηλαδή τρία λίτρα ημερησίως για πόση και μαγείρεμα.
Για πέντε άτομα, ο απλός πολλαπλασιασμός δίνει
- 2,5 κιλά τραγανό ψωμί,
- 1,5 κιλό κρέας ή ψάρι,
- 1,5 κιλό έτοιμα όσπρια,
- 7,5 κιλά λαχανικά,
- 2,5 κιλά ζυμαρικά ή κουσκούς,
- 2,5 κιλά δημητριακά ή βρώμη,
- 500 γραμμάρια ξηρούς καρπούς και
- 45 λίτρα νερού.
Πρόκειται για αριθμητική προσαρμογή του παραδείγματος, όχι για εξατομικευμένο διαιτολόγιο.
Η αρχή τονίζει την επιλογή οικείων τροφίμων και τις ειδικές ανάγκες βρεφών ή ανθρώπων με αλλεργίες. Χωρίς δυνατότητα μαγειρέματος, χρειάζονται τρόφιμα που καταναλώνονται έτοιμα.
Οι επιλογές τροφίμων της Σουηδίας
Η σουηδική επίσημη ενημέρωση προτείνει τρόφιμα με αρκετή ενέργεια, μεγάλη διατηρησιμότητα, μικρές απαιτήσεις σε νερό και γρήγορη προετοιμασία. Αναφέρει δημητριακά, ζυμαρικά, ρύζι, κουσκούς, στιγμιαίο πουρέ, γάλα σε σκόνη, τορτίγιες, σκληρό ψωμί και κράκερ.
Περιλαμβάνει κονσέρβες ντομάτας, λαχανικών, φρούτων και έτοιμων γευμάτων. Για πρωτεΐνη προτείνονται κονσερβοποιημένο ή αποξηραμένο κρέας και ψάρι, ρεβίθια, φασόλια, φακές και τυρί σε σωληνάριο. Για ενέργεια και λιπαρά αναφέρονται λάδι, πέστο, λιαστές ντομάτες σε λάδι, πάστα ελιάς, φυστικοβούτυρο, ξηροί καρποί και σπόροι.
Συμπληρωματικά αναφέρονται μαρμελάδα, σοκολάτα, μέλι, μπάρες, αποξηραμένα φρούτα, καφές, τσάι, κακάο και ροφήματα μακράς διαρκείας. Υπάρχουν ξεχωριστές επιλογές για βρέφη και παιδιά.
Η λίστα δεν ορίζει ενιαία κιλά για όλους. Ο σχεδιασμός αφορά τουλάχιστον μία εβδομάδα, με τρία έως πέντε λίτρα νερού ανά άτομο ημερησίως. Για πέντε άτομα επί επτά ημέρες, αυτό αντιστοιχεί σε 105–175 λίτρα, με πρόσθετο νερό για κατοικίδια.
Το νερό απαιτεί προσεκτικό υπολογισμό
Οι διαφορετικές ποσότητες δεν συγκρίνονται σωστά χωρίς να εξετάσουμε τι καλύπτει καθεμία. Η βρετανική καθοδήγηση υπολογίζει περίπου τρία λίτρα ανά άτομο ημερησίως μόνο για πόση, με επιπλέον ανάγκες για μαγείρεμα και πλύσιμο. Η αμερικανική λίστα χρησιμοποιεί περίπου ένα γαλόνι, δηλαδή 3,8 λίτρα, για πόση και υγιεινή. Η ζέστη, η δραστηριότητα και οι ατομικές ανάγκες επηρεάζουν τον πραγματικό σχεδιασμό.
Η αποθήκευση πρέπει να γίνεται σε κατάλληλα, καθαρά δοχεία που κλείνουν καλά. Η Δανία συστήνει δροσερό και σκοτεινό χώρο για το αποθηκευμένο νερό. Η γενική συμβουλή «βάζουμε νερό κάπου και το ξεχνάμε» δεν αποτελεί σχέδιο συντήρησης.
Η Φινλανδία χρησιμοποιεί το πλαίσιο των 72 ωρών, με έμφαση στα εφόδια και στις δεξιότητες που επιτρέπουν την αντιμετώπιση διακοπών βασικών υπηρεσιών. Η Εσθονία προτείνει αποθέματα για επτά ημέρες, ενώ η Λιθουανία, μέσω της πλατφόρμας LT72, οργανώνει την ενημέρωσή της γύρω από την προετοιμασία για 72 ώρες.
Στη Γερμανία, το Ομοσπονδιακό Γραφείο Πολιτικής Προστασίας και Βοήθειας σε Καταστροφές, BBK, προτείνει δυνατότητα αυτοεξυπηρέτησης για δέκα ημέρες. Διευκρινίζει όμως ότι ακόμη και ένα απόθεμα τριών ημερών βοηθά σημαντικά και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για σταδιακή επέκταση. Προτείνει τρόφιμα που καταναλώνονται κανονικά στην καθημερινότητα και αναπλήρωση όσων χρησιμοποιούνται.
Η Γαλλία προωθεί κιτ 72 ωρών, με νερό, τρόφιμα, φάρμακα, ραδιόφωνο, φωτισμό, έγγραφα και μετρητά. Η Ολλανδία χρησιμοποιεί επίσης τις 72 ώρες, δίνοντας παράλληλα βάρος στο σχέδιο αντιμετώπισης και στη συνεννόηση με τους ανθρώπους γύρω μας.
Η Ελβετία συστήνει τρόφιμα περίπου μίας εβδομάδας και απόθεμα εννέα λίτρων νερού ανά άτομο. Τα εννέα λίτρα είναι συνολικό απόθεμα και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ποσότητα ανά ημέρα ή ως πλήρης κάλυψη όλων των αναγκών μιας εβδομάδας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η εκστρατεία «Be Ready» προτείνει προετοιμασία για τρεις ημέρες. Περιλαμβάνει τρόφιμα χωρίς ανάγκη μαγειρέματος, φακό, ραδιόφωνο με μπαταρίες, φορητή μπαταρία φόρτισης, αναγκαία φάρμακα και ειδικές προμήθειες για βρέφη και κατοικίδια.
Η Πολωνία διαθέτει ευρύτερο οδηγό ασφάλειας για εκκένωση, καταφύγια, διακοπές ρεύματος, πλημμύρες, πυρκαγιές, πρώτες βοήθειες και άλλες απειλές. Η Τσεχία χρησιμοποιεί τον οδηγό «72 hodin». Επισημαίνει όμως ότι ο κανόνας των 72 ωρών δεν σημαίνει αναμονή όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη ζωή.
Για την Ιταλία, εντοπίστηκε επίσημη λίστα του Δήμου Πίζας, με κιτ τριών ημερών, νερό, τρόφιμα, φάρμακα, έγγραφα και προμήθειες κατοικιδίων. Για την Ισπανία, εξετάστηκε η επίσημη καθοδήγηση της Καταλονίας, η οποία διακρίνει τον εξοπλισμό παραμονής στο σπίτι από εκείνον της εκκένωσης. Οι δύο αυτές πηγές είναι τοπική και περιφερειακή αντίστοιχα· δεν παρουσιάζονται ως ενιαίες λίστες όλης της χώρας.
Η Πολιτική Προστασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ανήρτησε προσφάτως (12.10.2026) στην ιστοσελίδα της το κιτ επιβίωσης 72 ωρών που συνιστάται στην Ολλανδία.
Η Ολλανδία συστήνει αποθέματα για τις πρώτες 72 ώρες. Η κυβερνητική εκστρατεία Denk vooruit αναφέρει τρόφιμα μακράς διαρκείας, όπως κονσερβοποιημένα λαχανικά και κρέας, ξηρούς καρπούς και αποξηραμένα φρούτα, μαζί με βρεφικές τροφές και τροφές κατοικιδίων όπου χρειάζονται. english.denkvooruit.nl
Ο αναλυτικότερος κατάλογος του ολλανδικού Κέντρου Διατροφής, Voedingscentrum, περιλαμβάνει:
- Λαχανικά σε κονσέρβα ή βάζο: αρακά, φασολάκια, παντζάρια, καλαμπόκι και ψιλοκομμένη ντομάτα.
- Φρούτα σε κονσέρβα ή βάζο: ανανά, ροδάκινα και πουρέ μήλου.
- Αποξηραμένα φρούτα: σταφίδες, βερίκοκα και χουρμάδες.
- Τραγανό ψωμί τύπου κράκερ, ρυζογκοφρέτες και μούσλι.
- Τορτίγιες, ρύζι, ζυμαρικά και κουσκούς.
- Έτοιμα όσπρια σε κονσέρβα ή βάζο: φακές, φασόλια και ρεβίθια.
- Ψάρια σε κονσέρβα ή βάζο: τόνο, σολομό και ρέγγα.
- Ξηρούς καρπούς: καρύδια, φουντούκια, ανάμεικτους καρπούς ή αράπικα φιστίκια.
- Γάλα μακράς διαρκείας, ρόφημα σόγιας ή γάλα σε σκόνη.
- Ελαιόλαδο ή ηλιέλαιο.
- Φυστικοβούτυρο, σιρόπι μήλου και μέλι.
- Προαιρετικά, στιγμιαίο καφέ, τσάι και μυρωδικά. Voedingscentrum
Για το νερό, η κυβέρνηση προβλέπει τουλάχιστον τρία λίτρα ανά άτομο ημερησίως: εννέα λίτρα ανά άτομο για το τριήμερο, άρα 45 λίτρα για πέντε άτομα. Η βασική κυβερνητική λίστα δεν καθορίζει κιλά ανά κατηγορία τροφίμων. english.denkvooruit.nl
Το Voedingscentrum προτείνει μικρές συσκευασίες, επειδή μετά το άνοιγμα δεν διατηρούνται για πολύ χωρίς ψυγείο. Το ρύζι και τα ξερά ζυμαρικά προϋποθέτουν δυνατότητα μαγειρέματος· χωρίς αυτήν, προτεραιότητα έχουν οι επιλογές που καταναλώνονται έτοιμες.
Επίσης:
- Ραδιόφωνο που λειτουργεί με μπαταρίες
- Κινητό τηλέφωνο με φορτισμένα power bank
- Φακούς με έξτρα μπαταρίες, κεριά και σπίρτα
- Κουτί πρώτων βοηθειών με οδηγίες χρήσης
- Κουβέρτες για ζεστασιά
- Σφυρίχτρα για ενημέρωση των διασωστών
- Χρήματα (70 ευρώ για κάθε ενήλικα, 30 ευρώ για κάθε παιδί)
- Εργαλεία, όπως σφυρί, πριόνι, τσιμπίδα (σ.σ. μην ξεχάσετε το ανοιχτήρι για τις κονσέρβες)
- Είδη προσωπικής υγιεινής (απολυμαντικά, χαρτί υγείας, βρεγμένα πανάκια, σερβιέτες, οδοντόπαστα, οδοντόβουρτσα)
- Αντίγραφα της ταυτότητας και άλλων σημαντικών εγγράφων (π.χ. δίπλωμα, διαβατήριο), λίστα με τους σημαντικούς τηλεφωνικούς αριθμούς
- Έξτρα κλειδιά για το σπίτι και το αυτοκίνητο
- Προσωπικά αντικείμενα (π.χ. φάρμακα, δεύτερα διορθωτικά γυαλιά, βρεφική τροφή, τροφή και νερό για κατοικίδια)
Τα χρήματα συνιστώνται διότι μπορεί να μην λειτουργούν τα μηχανήματα αυτόματων αναλήψεων. Πρέπει επίσης να είναι σε μικρά χαρτονομίσματα και κέρματα, για να μην χρειάζεστε ρέστα. (iatropedia)
Τι συστήνεται εκτός Ευρώπης
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η επίσημη λίστα Ready.gov που εξετάστηκε προβλέπει προμήθειες τουλάχιστον τριών ημερών. Περιλαμβάνει τρόφιμα μακράς διαρκείας, νερό, ραδιόφωνο, φακό, φαρμακείο και χειροκίνητο ανοιχτήρι. Ο Καναδάς χρησιμοποιεί επίσης ως βασικό ορίζοντα τις 72 ώρες.
Η επίσημη αμερικανική λίστα τροφίμων έκτακτης ανάγκης,
όπως δημοσιεύεται από το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ, USDA, περιλαμβάνει:
- Αποξηραμένα φρούτα.
- Φρούτα και λαχανικά σε κονσέρβα.
- Κρέας, πουλερικά και ψάρια σε κονσέρβα, κατάλληλα για αποθήκευση χωρίς ψυγείο.
- Φυστικοβούτυρο και μαρμελάδα.
- Δημητριακά σε μικρές συσκευασίες.
- Μπάρες δημητριακών.
- Κράκερ.
- Άπαχο γάλα σε σκόνη.
- Χυμούς ή φρουτοποτά σε μικρές ατομικές συσκευασίες. ask.fsis.usda.gov
Συμπληρωματικά, η επίσημη υπηρεσία έκτακτης ανάγκης της Πολιτείας της Νέας Υόρκης αναφέρει έτοιμα φασόλια, ζυμαρικά και σούπες σε κονσέρβα, καθώς και ξηρούς καρπούς, αποξηραμένο κρέας, γκρανόλα, μείγματα ξηρών καρπών και ενεργειακές μπάρες. Αυτή είναι πολιτειακή καθοδήγηση, ξεχωριστή από τη λίστα του USDA. dhses.ny.gov
Η συγκεκριμένη λίστα του USDA δεν ορίζει κιλά ή αριθμό συσκευασιών ανά άτομο, όπως το δανικό παράδειγμα. Δίνει κατηγορίες τροφίμων. Επομένως, οποιαδήποτε μετατροπή της σε ποσότητες για πέντε άτομα και δεκαπέντε ημέρες αποτελεί δικό μας υπολογισμό, όχι επίσημη αμερικανική ποσόστωση.
Για το νερό, το CDC συστήνει τουλάχιστον ένα αμερικανικό γαλόνι, περίπου 3,8 λίτρα, ανά άτομο ημερησίως και προτείνει, εφόσον είναι δυνατόν, αποθήκευση για δύο εβδομάδες. Για πέντε άτομα και δεκαπέντε ημέρες, η αριθμητική αντιστοιχεί σε περίπου 285 λίτρα· τα 300 λίτρα είναι μια πρακτική στρογγυλοποίηση.
Η Νέα Ζηλανδία συστήνει εφόδια για τρεις ημέρες ή περισσότερο, καθώς οι διαταραχές μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο. Η Ιαπωνία αναφέρεται σε αποθέματα τριών ημερών έως μίας εβδομάδας, μαζί με στερέωση επίπλων, γνώση των τοπικών κινδύνων και προετοιμασία σακιδίου εκκένωσης.
Η Σιγκαπούρη διαθέτει επίσημο εγχειρίδιο πολιτικής άμυνας, με οδηγίες για σακίδιο ετοιμότητας, πρώτες βοήθειες, πυρασφάλεια, προειδοποιήσεις και προστασία. Στις Φιλιππίνες, επίσημη ενημέρωση που μεταφέρει οδηγίες της Υπηρεσίας Πολιτικής Άμυνας τονίζει την αυτοεξυπηρέτηση για 72 ώρες, ιδιαίτερα μετά από μεγάλο σεισμό.
Στην Ταϊλάνδη, κυβερνητικές δημοσιεύσεις περιγράφουν σακίδιο 72 ωρών, με νερό, έτοιμα τρόφιμα, φάρμακα και μετρητά. Η Ταϊβάν διαθέτει επίσημο οδηγό προετοιμασίας και αντίδρασης σε κρίσεις, με πληροφορίες για εφόδια, ασφαλή συμπεριφορά και προστασία του πληθυσμού.
Στην Αργεντινή, η επίσημη λίστα SINAGIR αφορά φορητό κιτ περίπου μίας ημέρας. Αυτό εξυπηρετεί διαφορετικό σκοπό από την αποθήκη του σπιτιού: ένα σακίδιο που μεταφέρεται κατά την απομάκρυνση έχει περιορισμούς βάρους και όγκου.
Πέρα από τα τρόφιμα: Φως, επικοινωνία, φάρμακα και υγιεινή
Οι επίσημες λίστες περιλαμβάνουν φακό, εφεδρικές μπαταρίες, φορητό ραδιόφωνο και φορτισμένη εξωτερική μπαταρία κινητού. Έγγραφα, σημαντικά τηλέφωνα και κάποια μετρητά είναι χρήσιμα όταν οι ψηφιακές υπηρεσίες δεν λειτουργούν. Η βρετανική οδηγία προτιμά τον φακό από τα κεριά για ασφαλέστερο φωτισμό.
Τα φάρμακα καθημερινής αγωγής, τα είδη πρώτων βοηθειών και οι ανάγκες προσωπικής υγιεινής αποτελούν ξεχωριστό μέρος της προετοιμασίας. Χρειάζεται επίσης πρόβλεψη για όποιον έχει ειδικές διατροφικές ανάγκες ή χρειάζεται βοήθεια. Η νορβηγική προσέγγιση εντάσσει αυτά τα ζητήματα στον συνολικό σχεδιασμό του νοικοκυριού.
Για το μαγείρεμα, πρέπει να γνωρίζουμε τι πραγματικά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Τα ξερά ζυμαρικά δεν έχουν την ίδια πρακτική αξία με ένα έτοιμο γεύμα όταν λείπουν νερό και καύσιμο. Η δανική αρχή προειδοποιεί ότι ψησταριές και εξοπλισμός μαγειρέματος εξωτερικού χώρου πρέπει να χρησιμοποιούνται έξω, λόγω κινδύνου μονοξειδίου του άνθρακα.
Η αποθήκη χρειάζεται ανανέωση, όχι εγκατάλειψη
Η χρήσιμη προετοιμασία μπορεί να χτιστεί σταδιακά. Αγοράζουμε τρόφιμα που ήδη καταναλώνουμε, χρησιμοποιούμε πρώτα όσα πλησιάζουν στην ημερομηνία τους και αναπληρώνουμε τις ποσότητες. Έτσι το απόθεμα παραμένει λειτουργικό, αντί να μετατρέπεται σε ξεχασμένες σακούλες στο πατάρι. Αυτή είναι και η πρακτική που περιγράφει το γερμανικό BBK.
Η ασφάλεια των τροφίμων συνεχίζεται και μετά τη διακοπή ρεύματος. Η ελληνική επίσημη ενημέρωση συστήνει έλεγχο της θερμοκρασίας ψυγείου και καταψύκτη, προστασία από επιμόλυνση και σωστή αποθήκευση. Επισημαίνει επίσης ότι δεν δοκιμάζουμε ένα τρόφιμο για να διαπιστώσουμε αν είναι ασφαλές.
Το οικογενειακό σχέδιο και το σακίδιο έχουν διαφορετικό ρόλο
Το απόθεμα του σπιτιού καλύπτει την παραμονή. Το σακίδιο εκκένωσης εξυπηρετεί την απομάκρυνση και πρέπει να μεταφέρεται. Η Καταλανική καθοδήγηση διακρίνει αυτές τις δύο ανάγκες, ενώ το Αργεντίνικο παράδειγμα δείχνει γιατί ένα φορητό κιτ μπορεί να αφορά μικρότερο χρονικό διάστημα.
Παράλληλα, η οικογένεια χρειάζεται σημείο συνάντησης και γνώση των βασικών ενεργειών. Η ελληνική Πολιτική Προστασία το εντάσσει στις οδηγίες σεισμικής προετοιμασίας. Η ολλανδική εκστρατεία προσθέτει τη συζήτηση με τους ανθρώπους γύρω μας: η ετοιμότητα ενισχύεται όταν υπάρχει συνεννόηση.
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
