Εισαγωγή
Στην προνοσοκομειακή φροντίδα, η σανίδα ακινητοποίησης θεωρείται το «χρυσό πρότυπο» για την ασφαλή διαχείριση ασθενών με τραύμα. Ωστόσο, η παραμονή των ασθενών σε αυτήν μετά την άφιξη στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ) μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την έκβαση της υγείας τους. Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η σανίδα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέσο μεταφοράς και όχι ως συσκευή παρατεταμένης παραμονής.
Οι Κλινικές Επιπλοκές της Παρατεταμένης Παραμονής
Η χρήση της σανίδας ακινητοποίησης συνδέεται με πέντε κύριες κατηγορίες επιπλοκών που πρέπει να γνωρίζει κάθε επαγγελματίας υγείας:
1. Ανάπτυξη Ελκών από Πίεση (Κατακλίσεις)
Η σανίδα ακινητοποίησης προκαλεί σημαντικά υψηλότερες πιέσεις στα σημεία επαφής με το σώμα σε σύγκριση με τα κοινά νοσοκομειακά στρώματα.
-
Υψηλή Πίεση: Οι μετρήσεις στο ιερό οστό φτάνουν τα 233.5 mm Hg και στον θώρακα τα 82.9 mm Hg.
-
Ταχεία Βλάβη: Πίεση μόλις 35 mm Hg για δύο ώρες αρκεί για να προκαλέσει μη αναστρέψιμη βλάβη στους ιστούς.
-
Ευπαθείς Ομάδες: Ασθενείς με κάκωση νωτιαίου μυελού, αναίσθητοι ή ηλικιωμένοι διατρέχουν τον μέγιστο κίνδυνο.
2. Ανεπάρκεια στην Ακινητοποίηση και Υποστήριξη
Παρά τον σκοπό της, η σανίδα ακινητοποίησης παρουσιάζει περιορισμούς στη διατήρηση της σωστής ανατομικής θέσης:
-
Αυχένας: Στο 98% των περιπτώσεων, η σανίδα θέτει τον αυχένα σε θέση έκτασης, κάτι που μπορεί να μην είναι επιθυμητό.
-
Οσφυϊκή Μοίρα: Η έλλειψη υποστήριξης στη μέση δημιουργεί κενό μεταξύ σώματος και σανίδας, ασκώντας περιττή πίεση στη σπονδυλική στήλη.
3. Πόνος και Δυσφορία
Η σκληρή επιφάνεια προκαλεί πόνο στο ινίο, την οσφύ και το ιερό οστό ακόμα και σε υγιείς εθελοντές μέσα σε 30 λεπτά.
-
Λανθασμένη Διάγνωση: Ο πόνος που προκαλεί η ίδια η σανίδα μπορεί να οδηγήσει σε αχρείαστες ακτινογραφίες. Έχει παρατηρηθεί ότι το 84% των ασθενών με ευαισθησία στον αυχένα λόγω της σανίδας υποβλήθηκαν σε περιττές εξετάσεις.
4. Αναπνευστική Επιβάρυνση
Η καθήλωση στη σανίδα με τη χρήση ιμάντων θώρακα μειώνει σημαντικά τη ζωτική χωρητικότητα και την αναπνευστική λειτουργία. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για ασθενείς με θωρακικό τραύμα ή μειωμένες καρδιοαναπνευστικές εφεδρείες.
5. Προβλήματα στην Ακτινολογική Απεικόνιση
Το υλικό της σανίδας και οι μεταλλικοί ιμάντες της μπορούν να αλλοιώσουν την ποιότητα των ακτινογραφιών και να προκαλέσουν σφάλματα (artifacts) στην αξονική τομογραφία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ελλιπή αξιολόγηση και καθυστερήσεις στη διαχείριση του τραυματία.
Εναλλακτικές Λύσεις: Το Στρώμα Κενού
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες προτιμάται το στρώμα κενού (vacuum mattress).
-
Πλεονεκτήματα: Προσφέρει παρόμοια ακινητοποίηση αλλά είναι σημαντικά πιο άνετο και ασκεί χαμηλότερη πίεση στο δέρμα.
-
Μειονεκτήματα: Είναι πιο ογκώδες, ακριβό και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον αρχικό απεγκλωβισμό.
Συμπεράσματα και Οδηγίες Διαχείρισης
Η έρευνα καταλήγει στο ότι η σανίδα ακινητοποίησης πρέπει να αφαιρείται το συντομότερο δυνατό μετά την άφιξη στο νοσοκομείο.
-
Χρονικό Όριο: Η αφαίρεση πρέπει να γίνεται αμέσως μετά την ολοκλήρωση της πρωτοβάθμιας εκτίμησης και αναζωογόνησης.
-
Προτεραιότητα: Η ασφαλής απομάκρυνση του ασθενούς (π.χ. με τη μέθοδο log-roll) αποτελεί προτεραιότητα για την πρόληψη ιατρογενών επιπλοκών.
-
Ακτινογραφίες: Οι ακτινογραφίες θώρακα και λεκάνης θα πρέπει, κατά το δυνατόν, να γίνονται αφού ο ασθενής έχει μεταφερθεί από τη σανίδα στο κρεβάτι του ΤΕΠ.
Η επίγνωση των κινδύνων και η έγκαιρη αφαίρεση της σανίδας ακινητοποίησης διασφαλίζουν την καλύτερη δυνατή ποιότητα φροντίδας για τον τραυματία.
Πηγή: The use of the spinal board after the pre-hospital phase of trauma management
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
