«Ένα ρεαλιστικό μοντέλο προσομοίωσης διακριτών γεγονότων για τη χωροθέτηση και την επιχειρησιακή κατανομή ασθενοφόρων σε μια περιφερειακή υπηρεσία επείγουσας ιατρικής βοήθειας»
Ένα ασθενοφόρο μπορεί να βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα από τον επόμενο ασθενή και, παρ’ όλα αυτά, να μην μπορεί να ανταποκριθεί. Το πλήρωμά του μπορεί να παραμένει στο νοσοκομείο περιμένοντας να παραδώσει, να εξυπηρετεί άλλο περιστατικό ή να έχει ολοκληρώσει το ωράριο λειτουργίας του. Για όσους εργάζονται στην προνοσοκομειακή φροντίδα, αυτή είναι καθημερινή πραγματικότητα. Για τον επιχειρησιακό σχεδιασμό, όμως, είναι μια πραγματικότητα που δεν αποτυπώνεται πάντα επαρκώς.
Μια ερευνητική εργασία από την Ιταλία εξετάζει πώς μπορεί να σχεδιαστεί η κάλυψη μιας περιοχής λαμβάνοντας υπόψη ολόκληρη τη διαδρομή ενός περιστατικού. Το βασικό της μήνυμα είναι ουσιαστικό: η θέση των βάσεων έχει σημασία, αλλά η πραγματική διαθεσιμότητα των ασθενοφόρων και ο χρόνος που παραμένουν δεσμευμένα επηρεάζουν καθοριστικά το αποτέλεσμα.
Η εργασία των Alberto De Santis και συνεργατών, από τα πανεπιστήμια Sapienza και Tor Vergata της Ρώμης και την περιφερειακή υπηρεσία ARES 118, παρουσιάζεται στο διαθέσιμο αρχείο ως προδημοσίευση στο arXiv, στην έκδοση της 6ης Ιουλίου 2026. Ο τίτλος της αποδίδεται στα ελληνικά ως «Ένα ρεαλιστικό μοντέλο προσομοίωσης διακριτών γεγονότων για τη χωροθέτηση και την κατανομή ασθενοφόρων σε περιφερειακή υπηρεσία επείγουσας ιατρικής βοήθειας».
Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα υπολογιστικό μοντέλο που αναπαριστά τη λειτουργία μιας υπηρεσίας ασθενοφόρων. Η λεγόμενη «προσομοίωση διακριτών γεγονότων» παρακολουθεί διαδοχικά όσα συμβαίνουν: έρχεται μια κλήση, πραγματοποιείται τηλεφωνική διαλογή, ανατίθεται το περιστατικό, αναχωρεί το όχημα, φτάνει το πλήρωμα, παρέχεται φροντίδα και, όταν χρειάζεται, ακολουθεί διακομιδή και παράδοση στο νοσοκομείο. Κάθε στάδιο απαιτεί χρόνο και επηρεάζει το πότε το ασθενοφόρο θα είναι ξανά διαθέσιμο.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να δοκιμαστούν διαφορετικές οργανωτικές αποφάσεις στον υπολογιστή πριν εφαρμοστούν στην υπηρεσία. Τι θα συμβεί αν προστεθεί ένα ασθενοφόρο; Αν μετακινηθεί μια βάση; Αν μια μονάδα που λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο περιοριστεί σε δωδεκάωρη λειτουργία; Η προσομοίωση επιτρέπει τη σύγκριση αυτών των επιλογών με κοινά κριτήρια.
Η εφαρμογή αφορούσε το Ριέτι και την επαρχία του, στην περιφέρεια Λάτσιο. Πρόκειται για μια κυρίως ορεινή περιοχή περίπου 2.749 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με 73 δήμους και περίπου 150.000 κατοίκους. Ο πληθυσμός είναι άνισα κατανεμημένος, με σημαντική συγκέντρωση στην πόλη και πολλούς μικρούς περιφερειακούς οικισμούς. Οι ορεινοί δρόμοι και οι διαφορετικές συνθήκες πρόσβασης κάνουν την κάλυψη πιο σύνθετη από έναν απλό υπολογισμό αποστάσεων.
Στην αρχική διάταξη υπήρχαν 12 βάσεις και 13 ασθενοφόρα βασικής υποστήριξης ζωής σε εικοσιτετράωρη λειτουργία. Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε αυτά τα οχήματα, τα οποία πραγματοποιούν τις μεταφορές ασθενών. Τα τρία οχήματα προηγμένης υποστήριξης με γιατρό, που επίσης λειτουργούν στην περιοχή αλλά δεν μεταφέρουν ασθενείς, δεν ενσωματώθηκαν ρητά στην προσομοίωση της συνεργασίας των μονάδων. Η αρχική βάση δεδομένων περιλάμβανε 18.611 καταγεγραμμένες κλήσεις και αποστολές του 2023.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο το μοντέλο αντιμετωπίζει τον χρόνο. Δεν περιορίζεται στη διαδρομή από τη βάση μέχρι το συμβάν. Συμπεριλαμβάνει την τηλεφωνική διαλογή και την προετοιμασία πριν από την αναχώρηση, ενώ χρησιμοποιεί το πραγματικό οδικό δίκτυο και προσαρμόζει τους χρόνους μετακίνησης με βάση ιστορικές παρατηρήσεις. Επίσης, η επιλογή νοσοκομείου λαμβάνει υπόψη την πάθηση και τις δυνατότητες των νοσοκομείων, αντί να βασίζεται αποκλειστικά στο ποιο βρίσκεται πιο κοντά.
Η αναμονή για παράδοση στο Τμήμα Επειγόντων αντιμετωπίζεται ως χρόνος που αφαιρεί διαθεσιμότητα από ολόκληρο το σύστημα. Το πλήρωμα μπορεί να έχει φτάσει στο νοσοκομείο, αλλά μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάληψη της φροντίδας του ασθενούς δεν είναι ελεύθερο για το επόμενο περιστατικό. Αυτή η καθυστέρηση δεν αυξάνει τον χρόνο άφιξης στον ασθενή που ήδη μεταφέρθηκε. Μπορεί, όμως, να επηρεάσει την ανταπόκριση στον επόμενο.
Οι ερευνητές συνέκριναν διαφορετικά σενάρια με βασικό δείκτη το ποσοστό κλήσεων στις οποίες το ασθενοφόρο έφτανε εντός 20 λεπτών από τη λήψη της κλήσης. Το συγκεκριμένο όριο αποτελεί κριτήριο της ανάλυσης και δεν πρέπει να διαβαστεί ως καθολικά αποδεκτός χρόνος για κάθε επείγον περιστατικό ή ως ελληνική επιχειρησιακή απαίτηση.
Στην προσομοίωση της αρχικής διάταξης, το 62,36% των επειγόντων περιστατικών εξυπηρετούνταν εντός αυτού του ορίου. Ως επείγοντα ομαδοποιήθηκαν οι κόκκινοι και κίτρινοι κωδικοί του συστήματος που μελετήθηκε. Η προσθήκη ενός επιπλέον ασθενοφόρου εικοσιτετράωρης λειτουργίας σε νέα θέση, στον πυροσβεστικό σταθμό του Ριέτι, αύξησε το ποσοστό στο 70,62%.
Πρόκειται για βελτίωση κατά 8,26 ποσοστιαίες μονάδες. Με απλά λόγια, στο μοντέλο περίπου οκτώ επιπλέον επείγοντα περιστατικά ανά εκατό εξυπηρετούνταν εντός 20 λεπτών. Αυτό δεν σημαίνει μείωση του χρόνου ανταπόκρισης κατά 8,26% ούτε αποδεικνύει αντίστοιχη μεταβολή στην επιβίωση. Η μελέτη αξιολόγησε την επιχειρησιακή κάλυψη, όχι κλινικές εκβάσεις.
Η ίδια προσθήκη εμφάνισε την πιο σταθερή βελτίωση μεταξύ των εξεταζόμενων επιλογών, στα διαφορετικά χρονικά όρια και στις δύο κατηγορίες επείγοντος. Οι πυροσβεστικοί σταθμοί εξετάστηκαν ως πιθανοί χώροι εγκατάστασης ασθενοφόρων· αυτό δεν αποτελεί πρόταση αντικατάστασης των πληρωμάτων από πυροσβέστες.
Αντίθετα, η μετατροπή ενός από τα δύο ασθενοφόρα του Ριέτι από εικοσιτετράωρη σε δωδεκάωρη λειτουργία, από τις 08:00 έως τις 20:00, επιδείνωσε σημαντικά την κάλυψη. Το ποσοστό των επειγόντων περιστατικών με άφιξη εντός 20 λεπτών υποχώρησε από 62,36% σε 44,29%. Το εύρημα δείχνει πόσο διαφορετικό είναι να υπάρχει ένα όχημα καταγεγραμμένο στον στόλο και πόσο διαφορετικό να είναι επιχειρησιακά διαθέσιμο όλο το εικοσιτετράωρο.
Οι μετακινήσεις υφιστάμενων ασθενοφόρων χωρίς αύξηση του συνολικού αριθμού είχαν πιο σύνθετα αποτελέσματα. Μια μεταφορά προς τη νέα θέση στο Ριέτι βελτίωσε την κάλυψη στο όριο των 20 λεπτών, αλλά δεν βελτίωσε όλους τους δείκτες. Άλλες μετακινήσεις είχαν μικρό ή αρνητικό αποτέλεσμα. Συνεπώς, η μελέτη δεν λέει ότι η ανακατανομή είναι άχρηστη. Δείχνει ότι το όφελός της εξαρτάται από τη συγκεκριμένη θέση και τη ζήτηση και ότι, στην περιοχή που εξετάστηκε, δεν υποκατέστησε το όφελος της πρόσθετης εικοσιτετράωρης δυναμικότητας.
Για τα πληρώματα και το Συντονιστικό, η πρακτική αξία της εργασίας βρίσκεται και στην ποιότητα της καταγραφής. Η ώρα ανάθεσης, αναχώρησης, άφιξης, μεταφοράς, παράδοσης και επαναφοράς σε διαθεσιμότητα επιτρέπει να φανεί πού πραγματικά δεσμεύονται οι πόροι. Ένας συνολικός χρόνος αποστολής, χωρίς διάκριση των σταδίων του, δεν αρκεί για να εξηγήσει γιατί το σύστημα δυσκολεύεται.
Χρειάζεται, πάντως, προσοχή στα όρια των συμπερασμάτων. Πρόκειται για προσομοίωση μιας συγκεκριμένης ιταλικής περιοχής, όχι για καταγραφή αποτελεσμάτων μετά από πραγματική εφαρμογή των αλλαγών. Παρότι οι ερευνητές έλεγξαν τη συμφωνία του μοντέλου με ιστορικά δεδομένα, δεν περιέλαβαν όλες τις συνθήκες εργασίας. Ο ανεφοδιασμός υλικών, οι αλλαγές βαρδιών και η συντήρηση εξαιρέθηκαν, ενώ τέθηκαν περιορισμοί στην επαναανάθεση οχημάτων και στην αποστολή τους κατά την επιστροφή στη βάση.
Τα αριθμητικά αποτελέσματα, επομένως, δεν μεταφέρονται αυτούσια σε μια ελληνική πόλη ή ένα νησί. Η μέθοδος, όμως, προσφέρει έναν χρήσιμο τρόπο να αξιολογούνται αποφάσεις με τοπικά δεδομένα: πριν αλλάξει μια βάση ή περιοριστεί ένα ωράριο λειτουργίας, να εξετάζεται τι θα συμβεί στην πραγματική κάλυψη.
Ο σχεδιασμός των ασθενοφόρων χρειάζεται να απαντά σε μια πολύ συγκεκριμένη ερώτηση: όταν έρθει η επόμενη κλήση, ποιο κατάλληλο πλήρωμα θα είναι πράγματι διαθέσιμο και πόσο χρόνο θα χρειαστεί για να φτάσει; Ένα σημείο πάνω στον χάρτη δεν δίνει από μόνο του την απάντηση.
Πηγή: Alberto De Santis και συνεργάτες, «A Realistic Discrete Event Simulation model for Ambulance Location and Deployment within a regional Emergency Medical Service», arXiv:2604.24394v2, έκδοση 6 Ιουλίου 2026. Το άρθρο βασίζεται στο παρεχόμενο ερευνητικό αρχείο.
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
