Μόνο το 5,3% των αιμοστατικών ιμάντων που τοποθετήθηκαν από τις εθνικές στρατιωτικές δυνάμεις της Μπουρκίνα Φάσο ήταν ταυτόχρονα ιατρικά αναγκαίο και σωστά τοποθετημένο. Το 50% όλων των ακρωτηριασμών αποτέλεσε συνέπεια της άσκοπης εφαρμογής αιμοστατικών ιμάντων.
Έρευνα και συγγραφή: Mike Shertz, MD/18D — όχι από Τεχνητή Νοημοσύνη
Παρόλο που γνωρίζουμε πολλά για τη χρήση αιμοστατικών ιμάντων κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Πολέμου κατά της Τρομοκρατίας —Global War on Terror, GWOT— και, ολοένα περισσότερο, από τον πόλεμο στην Ουκρανία, έχουν δημοσιευθεί ελάχιστα στοιχεία σχετικά με την εμπειρία εφαρμογής τους σε εμπόλεμες ζώνες με περιορισμένους πόρους. Μέχρι τώρα.
Πραγματοποιήθηκε μια προοπτική μελέτη παρατήρησης, σε ένα μόνο νοσοκομειακό κέντρο, η οποία συμπεριέλαβε 100 στρατιωτικούς τραυματίες στο Σαχέλ, συγκεκριμένα στην Μπουρκίνα Φάσο. Σε όλους είχε τοποθετηθεί αιμοστατικός ιμάντας κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έξι μηνών μέσα στο 2025. Όλοι οι τραυματίες εξετάστηκαν στο μεγαλύτερο στρατιωτικό νοσοκομείο της χώρας.
Επειδή η ακριβής διάρκεια εφαρμογής του αιμοστατικού ιμάντα δεν ήταν πάντοτε γνωστή, χρησιμοποιήθηκε ως υποκατάστατος δείκτης ο συνολικός χρόνος προνοσοκομειακής διαχείρισης.
Η εφαρμογή αιμοστατικού ιμάντα θεωρήθηκε ιατρικά ενδεδειγμένη όταν υπήρχε «τραυματικός ακρωτηριασμός, βαριά κατακρεουργημένο και μη διασώσιμο άκρο με υποψία αρτηριακής αιμορραγίας, αρτηριακή αιμορραγία που δεν μπορούσε να ελεγχθεί με άμεση πίεση ή επιπωματισμό του τραύματος ή όταν αυτό προέκυπτε από την κλινική εκτίμηση του ανώτερου χειρουργού που υποδεχόταν τον τραυματία».
Ο αιμοστατικός ιμάντας θεωρήθηκε σωστά τοποθετημένος όταν βρισκόταν «αρκετά δάχτυλα πάνω από το επίπεδο της κάκωσης ή αμέσως επάνω από μια άρθρωση». Έπρεπε επίσης να είχε σφιχτεί αρκετά ώστε να διακόπτει πλήρως την αρτηριακή ροή. Εάν είχε χρησιμοποιηθεί αυτοσχέδιος αιμοστατικός ιμάντας, έπρεπε να είχε κατασκευαστεί από «κατάλληλο υλικό».
Το 75% των αιμοστατικών ιμάντων τοποθετήθηκε από στρατιωτικούς, στους οποίους είχαν χορηγηθεί αιμοστατικοί ιμάντες τύπου CAT. Ο μηχανισμός τραυματισμού ήταν πυροβολισμός στο 64% των περιστατικών, ενώ το υπόλοιπο 36% αφορούσε τραυματισμούς από αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς και drones. Το 72% των τραυματιών είχε κακώσεις στα κάτω άκρα. Η κατανομή αυτή συμφωνεί με τις περιοχές εφαρμογής αιμοστατικών ιμάντων που καταγράφηκαν και κατά τη διάρκεια του GWOT.
Παρόλο που ο χρόνος προνοσοκομειακής διαχείρισης ήταν διαθέσιμος μόνο για το 91% των ασθενών, ο μέσος χρόνος έφτανε τις 11,9 ώρες. Μόνο δύο τραυματίες εξετάστηκαν μέσα στην πρώτη ώρα μετά τον τραυματισμό, 14 μέσα σε μία έως τρεις ώρες και 18 μέσα σε τρεις έως έξι ώρες. Όλοι οι υπόλοιποι εξετάστηκαν από έξι έως και περισσότερες από 24 ώρες μετά τον τραυματισμό τους.
Τι διαπίστωσαν οι ερευνητές; Μόνο το 5,3% των αιμοστατικών ιμάντων θεωρήθηκε ότι ήταν ταυτόχρονα ιατρικά αναγκαίο και σωστά τοποθετημένο. Το 32,5% δεν ήταν ιατρικά αναγκαίο, αλλά είχε τοποθετηθεί σωστά. Το 19,3% ήταν ιατρικά αναγκαίο, αλλά δεν είχε τοποθετηθεί σωστά. Τέλος, το 43% δεν ήταν ούτε ιατρικά ενδεδειγμένο ούτε σωστά τοποθετημένο.
Το 93% των αιμοστατικών ιμάντων στα κάτω άκρα είχε τοποθετηθεί στον μηρό, παρόλο που το 33,3% των τραυματισμών εντοπιζόταν επάνω από το γόνατο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κάκωση του κάτω άκρου βρισκόταν κοντά στην άρθρωση του γόνατος. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις ο αιμοστατικός ιμάντας είχε τοποθετηθεί με την τεχνική «ψηλά και σφιχτά» —high and tight.
Είκοσι τέσσερις τραυματίες υποβλήθηκαν σε ακρωτηριασμό. Οι μισοί από αυτούς τους ακρωτηριασμούς θεωρήθηκε ότι αποτελούσαν άμεση συνέπεια της εφαρμογής αιμοστατικού ιμάντα, ο οποίος δεν ήταν ιατρικά αναγκαίος.
Τι μας δείχνουν όλα αυτά;
Η τοποθέτηση του αιμοστατικού ιμάντα «ψηλά και σφιχτά» είναι λογική κατά τη φροντίδα υπό πυρά ή σε περιβάλλον άμεσης απειλής, όπου δεν υπάρχει χρόνος να εντοπιστεί με ακρίβεια κάθε τραύμα του άκρου, επειδή πρακτικά συνεχίζονται τα εχθρικά πυρά εναντίον σου.
Ωστόσο, κατά την τακτική φροντίδα πεδίου, σε περιβάλλον έμμεσης απειλής και οπωσδήποτε κατά τη διακομιδή του τραυματία, όλοι οι αιμοστατικοί ιμάντες πρέπει να επανεκτιμώνται. Πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι εξακολουθούν να είναι πραγματικά αναγκαίοι και, όπου είναι εφικτό, να μετατρέπονται σε άλλη μέθοδο αιμόστασης ή να επανατοποθετούνται πιο κοντά στο τραύμα.
Εάν δεν γίνει αυτή η επανεκτίμηση, η εφαρμογή του αιμοστατικού ιμάντα μπορεί πράγματι να ευθύνεται για τον ακρωτηριασμό του τραυματία, όπως συνέβη στους μισούς ακρωτηριασμούς της συγκεκριμένης μελέτης. Για ακόμη μία φορά, μην είσαι εσύ αυτός που θα κάνει αυτό το λάθος. Κάνε το σωστό για τον τραυματία και τον συνάδελφό σου.
Βιβλιογραφία και απόδοση φωτογραφίας
Nacanabo YAR, Traoré AF, Sanou SYG, Dakissé Nikiema S, Bassinga JY, Konate SM, Bagayogo Y, Holcomb JB, Wild HB. Prehospital tourniquet use and associated outcomes in a low-resource conflict setting: prospective observational casualty data and tourniquet classification system from the Sahel. BMJ Military Health. 24 Ιουνίου 2026: military-2026-003332. doi: 10.1136/military-2026-003332. Ηλεκτρονική δημοσίευση πριν από την έντυπη έκδοση. PMID: 42349916.
Πηγή: Tourniquets in the Sahel: What a New Study Reveals About Preventable Amputations
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
