Η παρατήρηση — είτε από άλλους είτε από τον ίδιο σου τον εαυτό — έχει τη δύναμη να αλλάζει τη συμπεριφορά. Στο περιβάλλον του ΕΚΑΒ, αυτό μπορεί να επηρεάσει την απόδοση, την ψυχραιμία και τη λήψη αποφάσεων.
Δεν είναι σπάνιο στον χώρο της επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας να εμφανίζεται το λεγόμενο «φαινόμενο Hawthorne»: όταν ξέρεις ότι σε παρακολουθούν (π.χ. γιατροί στο ΤΕΠ, ανώτεροι, εκπαιδευτές ή ακόμα και συγγενείς ασθενών), αλλάζεις — συνειδητά ή ασυνείδητα — τον τρόπο που δουλεύεις.
Μπορεί να γίνεις πιο προσεκτικός.
Μπορεί όμως και να αγχωθείς και να κάνεις λάθος.
Ακόμα και μέσα στο ασθενοφόρο, όταν έχεις δίπλα σου έναν νέο συνάδελφο, έναν φοιτητή ή κάποιον που «σε κρίνει», αυτό επηρεάζει όχι μόνο το τι κάνεις, αλλά και το πώς σκέφτεσαι εκείνη τη στιγμή.
Η αυτοπαρατήρηση στην πράξη
Υπάρχει όμως και μια πιο σημαντική διάσταση: η αυτοπαρατήρηση.
Στο ΕΚΑΒ, πολλές συμπεριφορές γίνονται αυτόματα:
- πώς μιλάς στους ασθενείς
- πώς αντιδράς σε δύσκολα περιστατικά
- πώς διαχειρίζεσαι την κούραση
- πώς αποφορτίζεσαι μετά από μια δύσκολη βάρδια
Με τον καιρό, αυτές γίνονται συνήθειες. Και μετά — γίνεσαι αυτές οι συνήθειες.
Κάποιες βοηθούν:
- ψυχραιμία υπό πίεση
- ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων
Άλλες όμως μπορεί να σε φθείρουν:
- απομόνωση από οικογένεια
- υπερβολική ταύτιση με τη δουλειά
- κακή διαχείριση άγχους
- έλλειψη ξεκούρασης ή φροντίδας του εαυτού
Αν αρχίσεις να παρατηρείς τον εαυτό σου, μπορείς να καταλάβεις γιατί λειτουργείς έτσι — και τι πραγματικά σε κρατάει πίσω.
Ενσυνειδητότητα στο ασθενοφόρο
Δεν χρειάζεται διαλογισμός σε βουνά ή retreat.
Για έναν διασώστη του ΕΚΑΒ, η «ενσυνειδητότητα» μπορεί να είναι:
- 2 λεπτά ηρεμίας μέσα στο ασθενοφόρο πριν το επόμενο περιστατικό
- μια συνειδητή ανάσα μετά από δύσκολη διακομιδή
- να παρατηρήσεις τι νιώθεις μετά από ένα τραυματικό συμβάν
Αντί να λες:
- «Έτσι είναι η δουλειά»
- «Πρέπει να το αντέξω»
μπορείς να αρχίσεις να βλέπεις τι πραγματικά συμβαίνει μέσα σου.
Γιατί συχνά:
- το στρες δεν φεύγει, απλώς συσσωρεύεται
- οι δικαιολογίες γίνονται μηχανισμός άμυνας
- οι συνήθειες γίνονται ταυτότητα
Η παγίδα της «σκλήρυνσης»
Πολλοί στο ΕΚΑΒ μαθαίνουν να «σκληραίνουν». Αυτό βοηθάει στη δουλειά — μέχρι ένα σημείο.
Αλλά:
- αν αποσυνδεθείς πλήρως, χάνεις ενσυναίσθηση
- αν καταπιέζεις τα πάντα, το σώμα και το μυαλό θα το πληρώσουν
- αν ζεις μόνο για τη δουλειά, χάνεις ισορροπία
Δεν είναι όλα «καλά» ή «κακά».
Αυτό που έχει σημασία είναι: σε εξυπηρετεί αυτό που κάνεις;
Τρία πρακτικά βήματα για διασώστες
1. Παρατήρησε τον εαυτό σου
- Πώς αντιδράς σε πίεση;
- Τι λες μέσα σου μετά από ένα δύσκολο περιστατικό;
- Σε βοηθάει αυτό ή σε φθείρει;
2. Βρες μικρές στιγμές ηρεμίας
- μέσα στο ασθενοφόρο
- στη βάση
- στο σπίτι πριν κοιμηθείς
Δεν χρειάζεται χρόνος — χρειάζεται πρόθεση.
3. Δώσε πλήρη προσοχή σε αυτό που κάνεις
Η προσοχή σου είναι το πιο πολύτιμο εργαλείο σου:
- στον ασθενή
- στον συνεργάτη
- στον εαυτό σου
Συμπέρασμα
Η δουλειά στο ΕΚΑΒ είναι απαιτητική, αγχωτική αλλά και βαθιά ουσιαστική.
Αν μάθεις να:
- παρατηρείς τον εαυτό σου
- βρίσκεις μικρές στιγμές ηρεμίας
- δουλεύεις με πλήρη παρουσία
τότε δεν θα είσαι απλώς λειτουργικός — θα είσαι ανθεκτικός.
Άκου τον εαυτό σου.
Βρες λίγη ηρεμία.
Κάνε σωστά τη δουλειά σου.
Από αυτό εξαρτώνται οι ασθενείς σου — αλλά και εσύ ο ίδιος.
Βιβλιογραφία: The Hawthorne effect, habit forming and EMS
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
