Είναι ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι οι καλύτερες αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς την παρέμβαση των συναισθημάτων. Οικονομολόγοι και στατιστικολόγοι επιμένουν σε αυτή την άποψη – οι καλύτερες αποφάσεις λαμβάνονται με καθαρή λογική. Τα δεδομένα και οι μαθηματικοί τύποι οδηγούν στις πιο ορθολογικές αποφάσεις. Είναι όμως έτσι;
Φανταστείτε για μια στιγμή ότι το κέντρο ελέγχου των συναισθημάτων στον εγκέφαλο ενός ανθρώπου αφαιρείται. Θα έπαιρνε τότε καλύτερες αποφάσεις; Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, θέλω να σας παρουσιάσω τον Phineas Gage.
Ο Gage ήταν εργοδηγός κατασκευών σε σιδηροδρομική εταιρεία και στις 13 Σεπτεμβρίου 1848 υπέστη έναν τραυματισμό που τον κατέστησε αντικείμενο μελέτης για τους νευροεπιστήμονες μέχρι και σήμερα.
Ενώ τοποθετούσε εκρηκτική γόμωση σε έναν βράχο χρησιμοποιώντας μια σιδερένια ράβδο συμπίεσης, το εκρηκτικό πυροδοτήθηκε κατά λάθος και η ράβδος μήκους τριών ποδιών και επτά ιντσών διαπέρασε το κρανίο του Gage. Παραδόξως, ο Gage επέζησε ενός τραυματισμού που ακόμη και σήμερα θα ήταν θανατηφόρος για πολλούς. Η σωματική του ανάρρωση ήταν εξίσου εντυπωσιακή για τους γιατρούς. Μέσα σε δέκα εβδομάδες από τον τραυματισμό, ο Gage επέστρεψε στην εργασία του. Η ζωή ήταν και πάλι φυσιολογική. Ή μήπως όχι;
Υπήρχε κάτι θεμελιωδώς λανθασμένο με τον Gage. Δεν παρουσίασε απώλεια μνήμης ούτε ελλείμματα στις κινητικές του δεξιότητες (πέρα από την απώλεια του αριστερού του ματιού και τις δυσκολίες στην αντίληψη βάθους που μπορεί να δημιουργεί η μονοφθαλμική όραση). Όμως ο Gage ήταν εμφανώς «διαφορετικός».
Η συμπεριφορά του είχε αλλάξει. Εκτός από την αλλαγή στην προσωπικότητά του, ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ελλείμματα ήταν ότι ο Gage δεν μπορούσε πλέον να λάβει συνεκτικές αποφάσεις. Το ατύχημα κατέστρεψε ένα τμήμα του εγκεφάλου του στον μετωπιαίο λοβό, το οποίο ελέγχει τα συναισθήματα. Ο Gage δεν μπορούσε πλέον να παίρνει σωστές αποφάσεις λόγω της απουσίας συναισθηματικής συμβολής στη διαδικασία.
Πολλές μεταγενέστερες μελέτες που αφορούσαν ασθενείς με τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις, βλάβες και όγκους έχουν επιβεβαιώσει τη σημασία του κέντρου ελέγχου των συναισθημάτων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Πλέον γνωρίζουμε ότι τα συναισθήματα αποτελούν κρίσιμο συστατικό της λήψης αποφάσεων, αν και οι οικονομολόγοι και οι στατιστικολόγοι ενδέχεται να εξακολουθούν να διαφωνούν.
Χάρη στις εξελίξεις της σύγχρονης ιατρικής, οι ερευνητές είναι πλέον σε θέση να μετρήσουν τη συναισθηματική αντίδραση ενός ατόμου σε ένα ερέθισμα και να προβλέψουν τη συμπεριφορά του πολύ πριν ληφθεί η (φαινομενικά) ορθολογική απόφαση.
Διαίσθηση (Gut Feelings)
Μια μελέτη που θυμάμαι να διαβάζω αφορούσε την παρότρυνση Διευθυνόντων Συμβούλων (CEOs) να καταγράψουν τη «διαίσθησή» τους (τη συναισθηματική τους λύση) σε ένα πρόβλημα πριν ξεκινήσουν το μακρύ, συχνά δύσκολο και χρονοβόρο ταξίδι συλλογής όλων των στοιχείων και αποδείξεων που απαιτούνται για τη λήψη μιας «καλής» απόφασης. Όταν ολοκληρώθηκε η διαδικασία, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, η συναισθηματική «διαισθητική» απόφαση ήταν ίση ή καλύτερη από την ορθολογική, μη συναισθηματική απόφαση.
Η ικανότητα του συναισθηματικού εγκεφάλου να επιλύει προβλήματα και να επηρεάζει τη λήψη αποφάσεων είναι ακριβώς η έννοια για την οποία έγραψε ο Malcolm Gladwell στο ευπώλητο βιβλίο του, Blink. Αν και ο Gladwell δεν είναι ερευνητής, το έργο του βασίζεται σε εκτενή έρευνα και, ως επί το πλείστον, αποδίδει με ακρίβεια τα δεδομένα.
Το συμπέρασμα: Τα συναισθήματα είναι απαραίτητα – όχι, κρίσιμα – για τη λήψη ποιοτικών αποφάσεων.
Δεν υποστηρίζω τη λήψη καθαρά συναισθηματικών αποφάσεων. Αντιθέτως, θα έλεγα: εμπιστευθείτε το ένστικτό σας, αλλά επιβεβαιώστε το με αποδείξεις – δεδομένα και στοιχεία – που να επιβεβαιώνουν ότι βρίσκεστε στη σωστή κατεύθυνση. Ποτέ όμως μην αγνοείτε τη διαίσθησή σας. Σας λέει κάτι… και το μήνυμα προέρχεται κατευθείαν από τον προμετωπιαίο φλοιό σας.
Πηγή: The Role of Emotions in Decision Making
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
