1.3. ΔΙΑΛΟΓΗ / TRIAGE
1.3.1. ΟΡΙΣΜΟΣ
Η λέξη Διαλογή ή, όπως χρησιμοποιείται διεθνώς, triage, προέρχεται από το γαλλικό ρήμα «trier» που σημαίνει διαλέγω-ταξινομώ (Robertson & Steel, 2006). Η διαλογή (triage) oρίζεται ως η “διαδικασία επιλογής των ασθενών σύμφωνα με την βαρυτητα της κάκωσης και την αναγκαιότητα για ιατρική βοήθεια, έτσι ώστε να καθορισθεί μια σειρά προτεραιότητας στην περίθαλψη και στην διακομιδή” (Ρούσσος, 2014).
Αποτελεί δηλαδή μία διαδικασία κατά την οποία τα θύματα διαχωρίζονται και κατηγοριοποιούνται αναλόγως προς το βαθμό βαρύτητας των κακώσεων τους και το βασικό κριτήριο για το χαρακτηρισμό της βαρύτητας αποτελεί το κατά πόσο αυτές οι κακώσεις είναι απειλητικές για τη ζωή (Καζαμίας, 2001).
1.3.2. ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤRIAGE ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ
Στο χώρο της υγείας η διαλογή (triage) καθορίζει την προτεραιότητα αντιμετώπισης και θεραπείας πολλών ασθενών, οι οποίοι ζητούν φροντίδα ταυτόχρονα. Ο τόπος του συμβάντος καταστροφής, το πεδίο συλλογής θυμάτων, το υπαίθριο νοσοκομείο και τα ΤΕΠ αποτελούν τα κύρια σημεία διαλογής (Robertson – Steel., 2006).
Γενικότερα το TRIAGE διακρίνεται σε :
• TRIAGE Καταστροφών
• TRIAGE Στρατιωτικό, που έχει ως στόχο την παροχή φροντίδας σε μεγαλύτερο αριθμό ασθενών
• TRIAGE Νοσοκομειακό, για την καθημερινή λειτουργία του ΤΕΠ (Robertson-Steel., 2006).
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ένα γεγονός ως καταστροφή όταν «οι κανονικές συνθήκες ύπαρξης διαταράσσονται και το επίπεδο ταλαιπωρίας υπερβαίνει την ικανότητα της κοινότητας που πλήττεται από τον κίνδυνο να ανταποκριθεί σε αυτό».
Έτσι, όταν υπάρχει μια μαζική καταστροφή το σύστημα διαλογής που επικρατεί είναι ότι κάνουμε ό,τι είναι καλύτερο για τον μεγαλύτερο αριθμό ατόμων. Όπως αναφέρει και η Παγκόσμια Ιατρική Ένωση, «είναι ανήθικο για έναν γιατρό να επιμένει, πάση θυσία, στη διατήρηση της ζωής ενός ασθενούς πέρα από κάθε ελπίδα, σπαταλώντας έτσι μάταια τους λιγοστούς πόρους που χρειάζονται αλλού» (Christopher H.., 2010).
Όσον αφορά στο στρατιωτικό triage, λόγω των πολυάριθμων απωλειών η διαλογή των ασθενών είναι διαφορετική από αυτή του νοσοκομειακού καθώς υπάρχει ως προτεραιότητα η απειλητική για τη ζωή κατάσταση που μπορεί όμως να σωθεί. Περίπου το 40% των τραυματιών που επιβιώνουν, πεθαίνουν προτού φτάσουν στο κέντρο ιατρικής βοήθειας. Για όσους όμως φτάσουν ζωντανοί, θα πρέπει να γίνει σταθεροποίηση της κατάστασης εντός της πρώτης ώρας από τον τραυματισμό (χρυσή ώρα).
Πιο συγκεκριμένα, με στόχο να επιτευχθεί το μέγιστο καλό για των μέγιστο αριθμό τραυματιών, η ιεράρχηση triage των τραυματιών από πεδία μαχών προτείνεται ως εξής(Khanduri, 2000):
Ι.: Απειλητικός για τη ζωή τραυματισμός αλλά το άτομο μπορεί να σωθεί
II: Σοβαρός αλλά σταθερός τραυματισμός
ΙΙΙ Μη περιπατητικός τραυματίας
IV: Περιπατητικός τραυματίας
V: Απειλητικό για τη ζωή τραυματισμός όπου το άτομο δεν μπορεί να σωθεί (Khanduri, 2000).
Η νοσοκομειακή διαλογή διαφέρει από τις δυο προαναφερθεισες διαλογές διότι οι ασθενείς τόσο στο σημείο του συμβάντος όσο και στο ΤΕΠ ταξινομούνται διαρκώς με χρωματικούς κωδικούς (κόκκινο, κίτρινο, πράσινο και μαύρο), που υποδεικνύουν την προτεραιότητα τους για την άμεση περίθαλψη και διακομιδή τους ως εξής (Robertson-Steel, 2006):
• Κόκκινο – άμεση προτεραιότητα
• Κίτρινο – σοβαρός τραυματισμός, μπορεί να περιμένει λίγο
• Πράσινο – ημι-επείγον (μπορεί να περιμένει, περιπατητικός)
• Γαλάζιο – μη-επείγον
• Μαύρο – νεκρός ή με κακή πρόγνωση (Robertson-Steel, 2006).
Ένας τρόπος γρήγορης και αποτελεσματικής διαλογής φαίνεται στο σχήμα 1 που ακολουθεί.
Στην αντιμετώπιση μαζικών καταστροφών οι επαγγελματίες υγείας εκπαιδεύονται και ενεργούν με καθορισμένα πρωτόκολλα, τα οποία είναι βασισμένα στις αρχές της Εξειδικευμένης Υποστήριξης της Ζωής στο Τραύμα ATLS (Advanced Trauma Life Support).
Η σωστή εφαρμογή ενός σχεδίου μαζικών καταστροφών απαιτεί από το προσωπικό των ΤΕΠ να ακολουθήσει προκαθορισμένα βήματα που περιλαμβάνουν (Μαρβάκη και συν, 2015):
➢ Πρωτογενή Εκτίμηση: Η πρωτογενής εκτίμηση αποσκοπεί στην άμεση αναγνώριση και αντιμετώπιση επειγουσών καταστάσεων και δεν πρέπει να ξεπερνά τα 2-5 λεπτά. Επιτυγχάνεται με έλεγχο των τραυματιών ακολουθώντας προσέγγιση ABCDE που περιλαμβάνει ακινητοποίηση κεφαλής εξασφαλίζοντας έτσι την βατότητα της ανώτερης αναπνευστικής οδού (Airway) και εκτιμάται αν υπάρχει απόφραξη, εξασφαλίζεται ο επαρκής αερισμός και αναπνοή (Breathing), στη συνέχεια ελέγχεται η κυκλοφορία του αίματος (Circulation) και αντιμετωπίζονται απειλητικές για την ζωή αιμορραγίες, διερευνάται η νευρολογική κατάσταση (Disability) με την χρήση της κλίμακας Γλασκώβης και τον έλεγχο των κορών του οφθαλμού. Τέλος, γίνεται αφαίρεση των ρούχων του αρρώστου (Exposure) ενώ διασφαλίζεται και η φυσιολογική θερμοκρασία του τραυματία (environmental control) (Μαρβάκη και συν, 2015).
• Δευτερογενή Εκτίμηση: Στα πλαίσια της δευτερογενούς εκτίμησης γίνεται λεπτομερή εξέταση του τραυματία. Εξετάζεται αρχικά το κρανίο, η σπονδυλική στήλη και ο αυχένας, στη συνέχεια ο θώρακας, η κοιλιά και η λεκάνη και τέλος τα άκρα, ενώ γίνεται και νευρολογική εξέταση. Η δευτερογενής αυτή εκτίμηση δεν πρέπει να ξεπερνά τα 5-10 λεπτά (Μαρβάκη και συν, 2015). Αν δεν έχει γίνει διαλογή (triage) προνοσοκομειακά και υπάρχει ανεξέλεγκτη συρροή τραυματισμένων, συγκεντρώνονται σε μία αίθουσα του ΤΕΠ, όπου εκεί πλέον γίνεται η πρωτογενής εκτίμηση και διαλογή τους. Εάν έχει γίνει η διαλογή στον τόπο του ατυχήματος, τότε στο ΤΕΠ γίνεται η επαναδιαλογή τους (re-triage) (Μαρβάκη και συν, 2015).
1.3.3. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ TRIAGE ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ
Οι Zachariassese et al (2019) αναφέρουν σε συστηματική ανασκόπηση που πραγματοποίησαν ότι χρησιμοποιούνται διαφορετικά συστήματα διαλογής ασθενών ανα τον κόσμο και σε πολλά από αυτά υπάρχει μειωμένη αυστηρή αξιολόγηση. Τα συστήματα διαλογής ασθενών που χρησιμοποιούνται με μεγαλύτερη συχνότητα είναι το CTAS (Canadian Triage and Acuity Scale), το ESI (Emergency Severity Index ) και το MTS (Manchester Triage System), τα οποία σύμφωνα με την επιστημονική βιβλιογραφία φαίνεται να εμφανίζουν μέτρια με καλή εγκυρότητα για τον εντοπισμό ασθενών με υψηλή και χαμηλή επείγουσα ανάγκη. Η απόδοση των συστημάτων διαλογής φαίνεται να μεταβάλλεται ανάλογα με τον σχεδιασμό τους, τον πληθυσμό και τα στοιχεία που λαμβάνονται κατά την αξιολόγηση (Zachariassese et al, 2019).
Συνολικά, στην προαναφερθείσα συστηματική ανασκόπηση αξιολογήθηκαν 33 διαφορετικά συστήματα διαλογής ασθενών. Τα πιο συχνά αξιολογούμενα συστήματα διαλογής ήταν το ESI (n=22), το MTS (n=15) και το CTAS (n=13), ενώ άλλα συστήματα διαλογής που χρησιμοποιήθηκαν σε μικρότερο ποσοστό ήταν το Σύστημα Διαλογής της Ταϊβάν (n=4), η Νοτιοαφρικανική Κλίμακα Διαλογής (n=3), το Σύστημα Διαλογής της Ολλανδίας (n=2) και το σύστημα ταχείας διαλογής του Soterion (n=2) (Zachariasse et al, 2019).
Τα προαναφερόμενα συστήματα διαλογής περιελάμβαναν τυπικά ή άτυπα δομημένα συστήματα διαλογής ασθενών. Το διάμεσο μέγεθος του δείγματος των μελετών της συστηματικής ανασκόπησης στα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί αυτά τα συστήματα διαλογής ήταν 1.496 παιδιά, 1.447 ενήλικες και 929 ηλικιωμένοι ασθενείς. Κατά την ταυτόχρονη σύγκριση συστημάτων διαλογής ασθενών από εξειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό αναφέρεται ότι κατά τη χρήση των συστημάτων διαλογής ασθενών δεν παρατηρήθηκε καμμία στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των συστημάτων διαλογής ασθενών ESI, MTS και CTAS (Zachariasse et al, 2019).
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΔΙΑΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΑ ΤΕΠ (Μέρος 1ο)
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΔΙΑΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΑ ΤΕΠ (Μέρος 2ο)
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΔΙΑΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΑ ΤΕΠ (Μέρος 3ο)
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΔΙΑΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΑ ΤΕΠ (Μέρος 4ο)
ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ Α.Μ. 1718487/890
ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΕΛΠΙΝΙΚΗ ΛΑΪΟΥ
ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2022
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
