Περίληψη
Στην Ελλάδα, οι διακομιδές των ασθενών προς τις κατά τόπους Μονάδες Υγείας
γίνονται μέσω της υπηρεσίας του ΕΚΑΒ. Οι διακομιδές αυτές πραγματοποιούνται κατά κύριο
λόγο με ασθενοφόρα, τα οποία είναι πάντοτε στελεχωμένα από εξειδικευμένο προσωπικό,
τους διασώστες.
Το πλήρωμα των ασθενοφόρων του ΕΚΑΒ αντιμετωπίζει έντονες δυσκολίες κατά την
παροχή βοήθειας σε ανθρώπους οι οποίοι έχουν υποστεί κάποιο τραυματικό γεγονός.
Δυστυχώς, το πρόγραμμα σπουδών του ΙΕΚ από το οποίο αποφοιτά ένας διασώστης του
ΕΚΑΒ δεν συμπεριλαμβάνει εστιασμένη εκπαίδευση σε θέματα ψυχικής υγείας.
Επιπλέον,
δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για την διεξαγωγή επιμορφωτικών σεμιναρίων στην μετέπειτα
επαγγελματική τους πορεία. Την ίδια στιγμή, οι διασώστες δεν έχουν πρόσβαση μέσω της
υπηρεσίας τους σε προσωπικό ψυχικής υγείας ούτε για δια ζώσης συναντήσεις αλλά ούτε και
για τηλεφωνική υποστήριξη.
Έτσι λοιπόν, καλούνται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες σχετικά με την διαχείριση των
προσωπικών τους συναισθημάτων και της μη αποτελεσματικής παρέμβασης σε επίπεδο
ψυχικής υγείας όσον αφορά τους ασθενείς. Το έργο τους δυσχεραίνεται, επιβαρύνεται η
προσωπική τους ζωή αλλά η απόδοση στην εργασία τους.
Οι πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας αποτελούν μια εναλλακτική λύση αντί της
ψυχολογικής αποφόρτισης. Η συγκεκριμένη εκπαίδευση εμπεριέχει πολύ σημαντικά εργαλεία
που μπορούν να μειώσουν την αρχική δυσφορία του ατόμου που έχει πληγεί αλλά και
τεχνικές αυτοβοήθειας που μπορούν να εφαρμοστούν από τον αρωγό με σκοπό την δική του
συναισθηματική υγεία.
Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι να αναδειχθεί η ανάγκη
εκπαίδευσης των εργαζομένων του ΕΚΑΒ στις Α’ ΒΨΥ και η ανάγκη για την διασφάλιση της
ψυχικής υγείας των ίδιων αλλά και των εξυπηρετούμενων τους.
Κεφάλαιο 1.
1.1. Εισαγωγή
Είναι ήδη γνωστό, ακόμη από αρχαίους πολιτισμούς ότι η ψυχολογία με την υγεία είναι
άμεσα συνδεδεμένες. Πλέον έχει αποδειχθεί ότι η υγεία ενός ανθρώπου μπορεί να επηρεαστεί
σε πολύ μεγάλο βαθμό από κοινωνικούς παράγοντες και από την κατάσταση της ψυχολογία του
(Ποταμιάνος, 1995).
Ο κάθε άνθρωπος, κατά τη διάρκεια της ζωής, είναι πολύ πιθανό να έρθει σε επαφή με
δύσκολα διαχειρίσιμες καταστάσεις όπως είναι ένας θάνατος, μια διαπροσωπική ή
επαγγελματική σύγκρουση η οποία μπορεί να του επιφέρει πολύ μεγάλη ταραχή. Ο αντίκτυπος
της εμπειρίας αυτής μπορεί να επιμείνει για αρκετό χρονικό διάστημα μέσω των αναμνήσεων με
αποτέλεσμα ο άνθρωπος αυτός να βιώνει ξανά και ξανά το τραυματικό γεγονός και να
επηρεάζεται συναισθηματικά.
Αρκετοί άνθρωποι οι οποίοι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας δεν
γνωρίζουν ότι η κατάσταση τους είναι θεραπεύσιμη αποκτώντας πρόσβαση σε επαγγελματική
υποστήριξη. Έχοντας λάβει κάποιος εξειδικευμένη εκπαίδευση μπορεί να ενημερώσει και να
παραπέμψει τα πληγέντα άτομα σε επαγγελματίες ώστε να λάβουν υποστήριξη κατά τη διάρκεια
της ψυχικής κρίσης.
Σύμφωνα με τους Καλαντζή και Αζίζι (2008), αγγίζοντας την δεκαετία του 1970 στην
Αμερική σημειώθηκε εκρηκτική αύξηση του κόστους των υπηρεσιών υγείας με αποτέλεσμα οι
εργοδότες να αναζητήσουν νέες διεξόδους για την παροχή υπηρεσιών υγείας στο προσωπικό
τους. Έτσι εναλλακτικές υπηρεσίες και προγράμματα που βρήκαν το κατάλληλο έδαφος να
αναπτυχθούν προκειμένου να υποστηριχθούν οι εργαζόμενοι.
Οι Α΄ ΒΨΥ αποτελούν μια διαδικασία μέσα από την οποία είναι εφικτό να αξιολογηθούν
οι ανάγκες και έπειτα να υπάρξει η κατάλληλη παρέμβαση. Η αξιολόγηση μπορεί να επιτευχθεί
μέσα από την διαδικασία την ακρόασης, χωρίς να είναι πάντοτε απαραίτητος ο διάλογος. Στη
συνέχεια, είναι σημαντικό να αποδειχθεί ότι οι σημαντικές ανάγκες ικανοποιούνται, να υπάρχει
ενθάρρυνση, ενίσχυση και προστασία από περαιτέρω βλάβες. Η διαδικασία αυτή μπορεί να
αποτελέσει λύση και πρόληψη σε μια πιθανή εμφάνιση προβλημάτων ψυχικής υγείας έπειτα
από ένα τραυματικό γεγονός (Τερζίδης & Ιωαννίδης, 2015).
2
Επίσης, οι Α΄ ΒΨΥ μπορούν να βοηθήσουν ανθρώπους να αντιμετωπίσουν αγχωτικές
καταστάσεις. Είναι ένας τρόπος παροχής συναισθηματικής υποστήριξης και βοήθειας για άτομα
κάθε ηλικίας και κάθε εθνοτικής καταγωγής χωρίς να γίνεται κάποιος διαχωρισμός ανάλογα με
το κοινωνικό και το οικονομικό υπόβαθρο. Μπορεί να παρασχεθούν αμέσως μετά την
καταστροφή ή εν μέσω έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία.
Κεφάλαιο 2.
Εννοιολογική αποσαφήνιση των όρων
2.1. Πρώτες Βοήθειες
Σύμφωνα με το εγχειρίδιο των Πρώτων Βοηθειών του ΕΚΑΒ (2017), ως Πρώτες
Βοήθειες ορίζονται τα βήματα που ακολουθούνται ώστε να αποφευχθεί ένας θάνατος και να
σταθεροποιηθεί η κατάσταση που βρίσκεται το θύμα. Σκοπός είναι να προσφέρουν ανακούφιση
μέχρι να οδηγηθεί το θύμα στο νοσοκομείο και να λάβει την κατάλληλη θεραπεία. Η σωστή
σειρά και η τεχνική των χειρισμών στις Πρώτες Βοήθειες είναι υψίστης σημασίας και μπορούν
να παρασχεθούν από ένα ή και περισσότερα άτομα.
Σύμφωνα με τον Δρακόπουλο (2014), Πρώτες Βοήθειες είναι τεχνικές που
χρησιμοποιούνται σε ένα τραυματισμένο άτομο το οποίο στη συνέχεια πρόκειται να λάβει πλήρη
ιατρική φροντίδα.
2.2. Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας
Ενώ οι Πρώτες Βοήθειες χρησιμοποιούνται για τη μείωση της σωματικής δυσφορίας
λόγω κάποιου τραυματισμού, οι Α΄ΒΨΥ είναι στρατηγική που χρησιμοποιείται για τη μείωση του
συναισθηματικού βάρους ενός ατόμου το οποίο έχει βιώσει έντονο στρες (“Psychological Fist
Aid (PFA), χ.η.).
Έπειτα από έρευνες του προγράμματος Sphere σε συνεργασία με την Διυπηρεσιακή
Μόνιμη Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών, οι Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας (Α΄ΒΨΥ)
ορίστηκαν ως η «ανθρώπινη, ενθαρρυντική ανταπόκριση σε έναν συνάνθρωπο που υποφέρει
και μπορεί να χρειαστεί στήριξη» (Π.Ο.Υ. 2011).
Οι Α΄ΒΨΥ είναι «η βοήθεια που παρέχεται σε ένα άτομο που αναπτύσσει ένα πρόβλημα
ψυχικής υγείας ή σε μια κρίση ψυχικής υγείας». Στόχος της βοήθειας αυτής είναι η ανακούφιση
και η φροντίδα ενός ατόμου που πάσχει από μια ψυχική ασθένεια και η αποτροπή του από το
να επιβαρυνθεί περισσότερο η κατάσταση του (Δρακόπουλος, 2014).
Σύμφωνα με την Παναγιωτακοπούλου (2017), οι Α’ΒΨΥ παρέχονται έως ότου το άτομο
αυτό μπορέσει να έρθει σε επαφή με εξειδικευμένο προσωπικό και του χορηγηθεί η κατάλληλη
φαρμακευτική αγωγή ή ξεπεραστεί η κρίση.
Οι Πρώτες Ψυχολογικές Βοήθειες (PFA), ορίζονται ως η αρχική επέμβαση έπειτα από
ένα τραγικό συμβάν ή μια καταστροφή. Στόχος είναι η προώθηση της ασφάλειας στα άτομα που
έχουν πληγεί και η διασύνδεση τους με άλλες υπηρεσίες και φορείς. Δεν αποτελούν μορφή
θεραπείας αλλά έναν τρόπο αξιολόγησης των άμεσων ανησυχιών και αναγκών ενός ατόμου
(“What is Psychology First Aid”, 2019).
Σύμφωνα με την Καραμάνου (2015), Πρώτες Βοήθειες Ψυχολογικής Παρέμβασης
(Phycological First Aid/ PFA Intervention) είναι η υποστήριξη ενός ατόμου που βιώνει μια έντονα
αρνητική κατάσταση με σκοπό την αποφόρτιση του και στη συνέχεια την αξιολόγηση από
εξειδικευμένη φροντίδα.
2.3. Προβλήματα στην βιβλιογραφία σχετικά με την ονομασία των Α΄
Βοηθειών Ψυχικής Υγείας
Κατά την βιβλιογραφική ανασκόπηση και όπως φαίνεται και από τους παραπάνω
ορισμούς, εντοπίστηκαν διαφορετικές ονομασίες, σχετικά με το θέμα της έρευνας, οι οποίες
όμως τελικά αποδίδουν το ίδιο νόημα. Οι διαφορετικές ονομασίες που ενοπίστηκαν είναι οι εξής:
– Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας (Α΄ΒΨΥ)
– Ψυχολογικές Πρώτες Βοήθειες
– Πρώτες Βοήθειες Ψυχολογικής Παρέμβασης
Στα αγγλικά χρησιμοποιείται πιο συχνά η ονομασία:
– Phycological Fist Aid (PFA).
Παρ’ όλες τις διαφορετικές ονομασίες ο ορισμός που δίνεται για όλα τα παραπάνω είναι
σχεδόν ο ίδιος. Στην παρούσα μελέτη προτιμάται να χρησιμοποιείται περισσότερο ο ορισμός
«Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας- Α΄ΒΨΥ ή PFA. Ωστόσο, κατά την ανάγνωση της παρούσας
διπλωματικής θα εντοπιστούν αρκετές φορές και οι υπόλοιπες ονομασίες ανάλογα με την χρήση
τους από τον εκάστοτε συγγραφέα της παραπομπής.
Σε κάποιες αναφορές έγινε αντιληπτό ότι τείνει να χρησιμοποιείται ο όρος «Ψυχολογικές
Πρώτες Βοήθειες» καθώς θεωρείται ότι οι «Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας» αφορούν άτομα
τα οποία ήδη πάσχουν από μια ψυχική ασθένεια και χρήζουν ιδιαίτερου χειρισμού. Αυτό που
έγινε κατανοητό όμως μέσα από αυτή τη μελέτη είναι ότι οι «Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας»
εφαρμόζονται προκειμένου να μην εμφανίσει κάποιος μια ψυχιατρική νόσο (ασχέτως αν πάσχει
ήδη). Φυσικά θεωρείται εξίσου σημαντικό και άξιο μελέτης η εξειδικευμένη εκπαίδευση όσων
εμπλέκονται σε υποθέσεις με άτομα με κάποιο ψυχιατρικό νόσημα.
2.4. Διασώστης
Ο διασώστης είναι το άτομο το οποίο εκπαιδεύεται στην παροχή ιατρικών υπηρεσιών
έκτακτης ανάγκης σε έναν ασθενή. Η εκπαίδευση τους περιλαμβάνει πρακτικές ιατρικές γνώσεις
και χειρισμούς περιστατικών σε έκτακτες περιπτώσεις οι οποίες θα πρέπει να εφαρμοστούν σε
γρήγορο χρόνο. Στόχος του διασώστη είναι η διατήρηση της ζωής ενός ατόμου που χρήζει
μεταφοράς σε νοσοκομείο (ΕΚΑΒ, 2017).
2.5. Ψυχική Υγεία
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ως ψυχική υγεία «την κατάσταση της
συναισθηματικής ευεξίας, όπου το άτομο μπορεί να ζει και να εργάζεται με άνεση μέσα στην
κοινότητα, καθώς και να ικανοποιείται από τα προσωπικά χαρακτηριστικά και τα επιτεύγματά
του» (Παπαγεωργίου, 2009).
Σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών (2016), η Ψυχική Υγεία
αποτελεί βασικό συντελεστή στην εξέλιξη και στην ισορροπία ενός ατόμου. Ο καθένας από εμάς
μπορεί κάποια στιγμή στη ζωή του να έρθει αντιμέτωπος με κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας.
Με την κατάλληλη συνδρομή οι δυσκολίες αυτές θα ξεπεραστούν.
Λουκία Τερτίπη
Μεταπτυχιακή Διατριβή Ειδίκευσης
Master Thesis
Συνεχίζεται…
Διασώζειν & Διασώζεστε: Εκμάθηση Α’ Βοηθειών Ψυχικής Υγείας στους διασώστες του ΕΚΑΒ & παροχή ψυχολογικής υποστήριξης για την προάσπισή τους (Μέρος 2ο)
Διασώζειν & Διασώζεστε: Εκμάθηση Α’ Βοηθειών Ψυχικής Υγείας στους διασώστες του ΕΚΑΒ & παροχή ψυχολογικής υποστήριξης για την προάσπισή τους (Μέρος 3ο)
Διασώζειν & Διασώζεστε: Εκμάθηση Α’ Βοηθειών Ψυχικής Υγείας στους διασώστες του ΕΚΑΒ & παροχή ψυχολογικής υποστήριξης για την προάσπισή τους (Μέρος 4ο)
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
