Όταν η «επιθετική συμπεριφορά» είναι στην πραγματικότητα ιατρικό επείγον
Το πλήρωμα ασθενοφόρου μπορεί να κληθεί σε περιστατικά που αρχικά χαρακτηρίζονται από το ασυρματικό κέντρο ως «ψυχιατρικό», «βίαιο άτομο», «χρήστης ουσιών», «άτομο σε αμόκ» ή «ασθενής που δεν συνεργάζεται». Αυτές οι περιγραφές, όμως, δεν αποτελούν διάγνωση. Πίσω από έναν άνθρωπο που φωνάζει, αντιστέκεται, τρέχει χωρίς σκοπό, ιδρώνει έντονα, δεν επικοινωνεί λογικά ή εμφανίζει ακραία επιθετικότητα, μπορεί να βρίσκεται ένα σοβαρό και ταχέως εξελισσόμενο ιατρικό επείγον.
Για το πλήρωμα ασθενοφόρου, το κρίσιμο λάθος είναι να αντιμετωπιστεί το περιστατικό μόνο ως πρόβλημα τάξης ή ασφάλειας. Ο ασθενής μπορεί να πάσχει από υπογλυκαιμία, υποξία, υπερθερμία, δηλητηρίαση ή υπερδοσολογία, τραυματική εγκεφαλική κάκωση, σήψη, επιληπτική μετακριτική κατάσταση, οξεία ψύχωση ή άλλη οργανική διαταραχή. Η έντονη διέγερση μπορεί να είναι το εμφανές σύμπτωμα μιας κατάστασης που μέσα σε λίγα λεπτά θα εξελιχθεί σε αναπνευστική ή καρδιακή ανακοπή.
Στην ελληνική πραγματικότητα, το πλήρωμα του ΕΚΑΒ συχνά φτάνει σε περιορισμένο χώρο, σε κατοικία, δρόμο, τουριστικό κατάλυμα, παραλία, χώρο διασκέδασης ή αστυνομικό συμβάν, χωρίς πλήρη εικόνα για το ιστορικό, τις ουσίες που πιθανόν έχουν ληφθεί, την ύπαρξη όπλου ή τον βαθμό επικινδυνότητας. Επομένως, η πρώτη προτεραιότητα δεν είναι να «πιάσουμε τον ασθενή». Η πρώτη προτεραιότητα είναι να καταλάβουμε τι συμβαίνει, χωρίς να θέσουμε σε κίνδυνο ούτε το πλήρωμα ούτε τον ίδιο τον ασθενή.
Ο κατάλληλος όρος: οξεία σοβαρή διαταραχή συμπεριφοράς με έντονη διέγερση
Ο όρος «διεγερμένο παραλήρημα» χρησιμοποιήθηκε για χρόνια για να περιγράψει άτομα με ακραία διέγερση, υπερκινητικότητα, σύγχυση, αντίσταση, υπερθερμία και πιθανή χρήση ουσιών. Σήμερα, όμως, ο όρος είναι επιστημονικά αμφισβητούμενος και επικίνδυνος όταν χρησιμοποιείται σαν έτοιμη διάγνωση. Μπορεί να οδηγήσει το πλήρωμα στο να θεωρήσει εξαρχής ότι ο ασθενής είναι «ανεξέλεγκτος», να υποτιμήσει αναστρέψιμα ιατρικά αίτια ή να δικαιολογήσει υπερβολικό και παρατεταμένο περιορισμό.
Για την εκπαίδευση διασωστών, πιο έντιμο και ασφαλές είναι να μιλάμε για ασθενή με οξεία σοβαρή διέγερση και διαταραχή συμπεριφοράς, ο οποίος αποτελεί πιθανό ιατρικό επείγον μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου. Η περιγραφή αυτή δεν στιγματίζει, δεν προδικάζει την αιτία και οδηγεί το πλήρωμα στο σωστό ερώτημα: «Τι απειλεί τη ζωή του ασθενούς αυτή τη στιγμή;»
1. Αναγνώρισε έγκαιρα ότι πρόκειται για υψηλού κινδύνου περιστατικό
Ο ασθενής με οξεία σοβαρή διέγερση μπορεί να εμφανίζει αιφνίδια μεταβολή συμπεριφοράς, έντονη ανησυχία, αδυναμία λογικής επικοινωνίας, ασυνάρτητο λόγο, παρανοϊκές ιδέες, ακραίο φόβο, επιθετικότητα, αδιάκοπη κινητική δραστηριότητα ή αντίσταση χωρίς σαφή στόχο διαφυγής. Μπορεί να τρέχει, να χτυπά αντικείμενα, να βγάζει τα ρούχα του, να φωνάζει, να μην αντιδρά σε εντολές ή να μην φαίνεται να αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο.
Για το πλήρωμα ασθενοφόρου, ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα σωματικά σημεία: πολύ γρήγορη αναπνοή, έντονη εφίδρωση, πολύ θερμό δέρμα, εμφανής εξάντληση, κυάνωση ή αλλαγή χρώματος, τρόμος, μυϊκή δυσκαμψία, τραυματισμοί, σπασμοί, πτώση επιπέδου συνείδησης ή ξαφνική παύση της προηγούμενης έντονης αντίστασης.
Ο ασθενής που πριν από λίγα λεπτά πάλευε ασταμάτητα και ξαφνικά «ηρέμησε» δεν θεωρείται ότι βελτιώθηκε. Θεωρείται ότι μπορεί να καταρρέει. Αυτή είναι μια από τις πιο επικίνδυνες παγίδες του περιστατικού. Η αιφνίδια σιωπή μετά από έντονη διέγερση, σωματική πάλη ή περιορισμό απαιτεί άμεση επανεκτίμηση αεραγωγού, αναπνοής, κυκλοφορίας και επιπέδου συνείδησης.
Το πλήρωμα δεν πρέπει να κλειδώνει από νωρίς στην εξήγηση «είναι ψυχιατρικό» ή «είναι από ουσίες». Η συμπεριφορά μπορεί να παραπλανήσει. Ο ασθενής χρειάζεται αντιμετώπιση ως δυνητικά απειλητικό για τη ζωή ιατρικό περιστατικό.
2. Η ασφαλής διαχείριση αρχίζει πριν φτάσει το ασθενοφόρο στη σκηνή
Στο ελληνικό σύστημα, πολύ συχνά το πρώτο κρίσιμο στοιχείο προκύπτει από τις πληροφορίες του συντονιστικού κέντρου: άτομο που κρατά αντικείμενο, χτυπά ανθρώπους, είναι κλεισμένο σε δωμάτιο, κινείται στον δρόμο, φέρεται να έχει λάβει ουσίες, βρίσκεται σε έξαρση ψυχιατρικής νόσου ή έχει ήδη εμπλακεί η Ελληνική Αστυνομία.
Το πλήρωμα πρέπει πριν την προσέγγιση να ζητά σαφείς πληροφορίες:
- υπάρχει βία ή απειλή;
- Υπάρχουν όπλα ή επικίνδυνα αντικείμενα;
- Είναι ήδη στη σκηνή η ΕΛ.ΑΣ.;
- Υπάρχει τραυματισμός, πτώση, χρήση ουσιών, υπερθερμία ή γνωστό ιατρικό ιστορικό;
- Υπάρχει δυνατότητα ασφαλούς πρόσβασης του ασθενοφόρου και ασφαλούς αποχώρησης;
Εάν υπάρχει πραγματική απειλή, το πλήρωμα δεν εισέρχεται σε μη ασφαλή σκηνή για να «δοκιμάσει» αν θα τα καταφέρει. Αυτή δεν είναι γενναιότητα· είναι επιχειρησιακή ανευθυνότητα. Η ασφάλεια σκηνής προηγείται της επαφής με τον ασθενή. Όταν απαιτείται αστυνομική συνδρομή για την ασφάλεια, αυτή ζητείται έγκαιρα μέσω του κέντρου και το πλήρωμα παραμένει σε ασφαλές σημείο μέχρι να καταστεί δυνατή η προσέγγιση.
Η παρουσία της αστυνομίας, όμως, δεν αλλάζει τον χαρακτήρα του περιστατικού. Από τη στιγμή που υπάρχει ασθενής με πιθανή ιατρική απορρύθμιση, ο ρόλος του πληρώματος είναι υγειονομικός: εκτίμηση, προστασία ζωής, αποκλιμάκωση, αναγνώριση απειλητικών αιτίων και ασφαλής διακομιδή. Στην Ελλάδα, η επίσημη κατεύθυνση του Υπουργείου Υγείας για τη μεταφορά προσώπων στο πλαίσιο ακούσιας νοσηλείας υπογραμμίζει ότι ο ψυχικά ασθενής δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κρατούμενος ή εγκληματίας και ότι η αστυνομική συμμετοχή δικαιολογείται μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαία για λόγους ασφάλειας. Η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου εξέδωσε επίσης την Εγκύκλιο 8/2025 ειδικά για τη διαδικασία μεταφοράς προσώπων που φέρονται ως ψυχικά ασθενείς στο πλαίσιο ακούσιας νοσηλείας. (Υπουργείο Υγείας)
3. Πρώτη επιλογή είναι η αποκλιμάκωση, όχι ο σωματικός περιορισμός
Σε έναν έντονα διεγερμένο ασθενή, η λανθασμένη προσέγγιση μπορεί να μετατρέψει μια δύσκολη κατάσταση σε ανεξέλεγκτη σύγκρουση. Πολλές φωνές, απότομες κινήσεις, συγκεντρωμένο πλήθος γύρω του, απειλητική στάση σώματος, άσκοπες εντολές ή αντιπαράθεση αυξάνουν την ένταση και επιταχύνουν την εξάντλησή του.
Ιδανικά, ένας διασώστης αναλαμβάνει την επικοινωνία. Μιλά με χαμηλό τόνο, χρησιμοποιεί σύντομες και καθαρές φράσεις, αποφεύγει προκλητικές διατυπώσεις και δίνει χρόνο στον ασθενή να απαντήσει. Η φράση «είμαστε από το ασθενοφόρο, ήρθαμε να σε βοηθήσουμε και να δούμε αν κινδυνεύει η υγεία σου» είναι πολύ πιο χρήσιμη από το «ηρέμησε τώρα» ή το «κάτσε κάτω γιατί θα σε δέσουμε».
Το πλήρωμα διατηρεί απόσταση ασφαλείας, αφήνει δίοδο διαφυγής, απομακρύνει όπου μπορεί θεατές και συγγενείς που οξύνουν την ένταση, μειώνει θορύβους και έντονα ερεθίσματα και προσπαθεί να εξασφαλίσει συνεργασία πριν από κάθε παρέμβαση. Εάν ο ασθενής συνεργαστεί, η προσέγγιση γίνεται σταδιακά: συνομιλία, αρχική οπτική εκτίμηση, λήψη πληροφοριών, βασικός έλεγχος όπου είναι εφικτός και ασφαλής, και μεταφορά σε κατάλληλη υγειονομική δομή.
Ο περιορισμός δεν είναι θεραπεία και δεν είναι τιμωρία. Είναι παρέμβαση έσχατης ανάγκης, όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος σοβαρής βλάβης για τον ίδιο τον ασθενή ή για άλλους και όταν η αποκλιμάκωση έχει αποτύχει ή δεν είναι δυνατή. Η σύγχρονη προνοσοκομειακή κατεύθυνση είναι σαφής: χρησιμοποιείται το λιγότερο περιοριστικό μέσο που μπορεί να επιτύχει την ασφάλεια, σύμφωνα με το ισχύον νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο. (Εισαγγελία Αρείου Πάγου)
4. Εάν απαιτηθεί περιορισμός, ο ασθενής εξακολουθεί να είναι ασθενής
Σε ένα πραγματικά επικίνδυνο περιστατικό, μπορεί να απαιτηθεί συντονισμένη φυσική συγκράτηση μέχρι να ελεγχθεί ο άμεσος κίνδυνος και να καταστεί δυνατή η ιατρική αντιμετώπιση. Αυτό δεν γίνεται αυτοσχεδιαστικά, ούτε από δύο διασώστες που παλεύουν μόνοι τους με έναν ακραία διεγερμένο άνθρωπο σε κλειστό χώρο.
Εάν η σκηνή απαιτεί σωματική παρέμβαση, χρειάζεται κοινό σχέδιο, σαφής επικοινωνία μεταξύ όλων των εμπλεκομένων, επαρκής αριθμός κατάλληλα εκπαιδευμένων ατόμων και συνεχής επίγνωση ότι ο παρατεταμένος αγώνας μπορεί να επιβαρύνει θανατηφόρα τον ασθενή. Ο στόχος δεν είναι «να κερδίσουμε τη μάχη». Ο στόχος είναι να σταματήσει γρήγορα και με τον μικρότερο δυνατό κίνδυνο η επικίνδυνη κινητική δραστηριότητα, ώστε να αρχίσει η ιατρική φροντίδα.
Ο ασθενής δεν πρέπει να παραμένει μπρούμυτα με πίεση στον θώρακα ή στην πλάτη, ούτε σε θέση που εμποδίζει την αναπνοή του. Η θέση πρέπει να επιτρέπει όσο γίνεται καλύτερα τον έλεγχο του αεραγωγού, την έκπτυξη του θώρακα, την παρατήρηση του χρώματος και την ταχεία παρέμβαση εάν καταρρεύσει. Κάθε καταγγελία του ασθενούς ότι «δεν μπορώ να αναπνεύσω» αντιμετωπίζεται σοβαρά, ακόμη κι αν προηγουμένως φώναζε, έβριζε ή αντιστεκόταν.
Το πλήρωμα ασθενοφόρου δεν πρέπει να εκλάβει τον περιορισμένο ασθενή ως «παραδοθέντα» που απλώς μεταφέρεται. Από τη στιγμή που ο ασθενής περιορίζεται, το περιστατικό γίνεται ακόμη πιο απαιτητικό: χρειάζεται διαρκής επανεκτίμηση αεραγωγού, αναπνοής, κυκλοφορίας, θερμοκρασίας, επιπέδου συνείδησης και εμφανών τραυματισμών. Όπου επιτρέπεται από την ασφάλεια της σκηνής και τα διαθέσιμα μέσα, επιδιώκεται μέτρηση κορεσμού οξυγόνου, καρδιακής συχνότητας, αρτηριακής πίεσης, γλυκόζης, θερμοκρασίας και ηλεκτροκαρδιογραφική παρακολούθηση.
Η φαρμακευτική καταστολή, όταν απαιτείται, δεν είναι απόφαση αυθαίρετης «ηρεμίας» ούτε πράξη που εφαρμόζεται εκτός αρμοδιοτήτων. Στην ελληνική πραγματικότητα πρέπει να γίνεται μόνο από κατάλληλα εξουσιοδοτημένο υγειονομικό προσωπικό, σύμφωνα με το ισχύον πρωτόκολλο της υπηρεσίας, ιατρική εντολή ή παρουσία ιατρού, με δυνατότητα άμεσης υποστήριξης αεραγωγού και παρακολούθησης.
5. Η αναπνοή, η θερμοκρασία και η αιφνίδια κατάρρευση είναι κόκκινες γραμμές
Ο ακραία διεγερμένος ασθενής μπορεί να βρίσκεται σε κατάσταση μεγάλης μεταβολικής επιβάρυνσης. Η συνεχής πάλη, η υπερθερμία, η αφυδάτωση, πιθανές ουσίες, η οξέωση, ο τραυματισμός και ο περιορισμός μπορούν να συνδυαστούν σε μια ταχύτατη επιδείνωση. Για το πλήρωμα, η πιο επικίνδυνη στιγμή μπορεί να μην είναι όταν ο ασθενής φωνάζει και αντιστέκεται, αλλά όταν σταματά ξαφνικά να το κάνει.
Εάν ο ασθενής εμφανίσει μειωμένο επίπεδο συνείδησης, παύσει αιφνίδια να αντιστέκεται, γίνει υποτονικός, εμφανίσει κυάνωση, μη φυσιολογική αναπνοή ή δεν ανταποκρίνεται, το πλήρωμα πρέπει να θεωρήσει ότι μπορεί να βρίσκεται σε επικείμενη ανακοπή. Απαιτείται άμεση μετάβαση σε αξιολόγηση ABCDE, έλεγχος αναπνοής και σφυγμού, υποστήριξη αεραγωγού και αναπνοής με τα διαθέσιμα μέσα, χορήγηση οξυγόνου όπου ενδείκνυται, προετοιμασία απινιδωτή και άμεση έναρξη ΚΑΡΠΑ εάν ο ασθενής είναι άσφυγμος και δεν αναπνέει φυσιολογικά.
Η υπερθερμία είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Ασθενής πολύ ζεστός, ιδρωμένος ή αντιθέτως με εξαντλημένα σημεία εφίδρωσης, με έντονη διέγερση και πιθανή χρήση ουσιών, χρειάζεται επείγουσα αντιμετώπιση και ταχεία μεταφορά. Σε νησιωτικές περιοχές όπως η Ρόδος, όπου η απόσταση, η θερινή θερμοκρασία, η τουριστική κίνηση και ο περιορισμένος αριθμός διαθέσιμων ασθενοφόρων μπορεί να αυξήσουν τον χρόνο πρόσβασης και διακομιδής, η έγκαιρη αναγνώριση και η ενημέρωση του κέντρου και του ΤΕΠ αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η εκτίμηση του πληρώματος: τι πρέπει να αναζητά
Όταν η ασφάλεια το επιτρέπει, το πλήρωμα χρειάζεται να προσπαθεί να απαντήσει γρήγορα σε ορισμένα κρίσιμα κλινικά ερωτήματα. Υπάρχει τραυματισμός ή πτώση; Προηγήθηκε τροχαίο, χτύπημα στο κεφάλι, καταδίωξη ή σύγκρουση; Υπάρχει γνωστό ιστορικό σακχαρώδη διαβήτη, επιληψίας, ψυχικής νόσου ή καρδιολογικού προβλήματος; Έχει ληφθεί αλκοόλ, κοκαΐνη, αμφεταμίνες, συνθετικά διεγερτικά, φάρμακα ή άγνωστες ουσίες; Υπάρχει πυρετός, υπερθερμία, δύσπνοια, πόνος στο στήθος ή μειωμένη συνείδηση; Υπάρχει πληροφορία από συγγενείς ή μάρτυρες ότι η συμπεριφορά άλλαξε ξαφνικά;
Ακόμη και όταν δεν είναι δυνατή πλήρης μέτρηση ζωτικών σημείων, η οπτική και ακουστική εκτίμηση έχει αξία. Ο τρόπος αναπνοής, η δυνατότητα ομιλίας, το χρώμα του δέρματος, η εφίδρωση, η κινητικότητα, το επίπεδο επαφής και η σταδιακή μεταβολή της εικόνας είναι κλινικά δεδομένα. Το πλήρωμα πρέπει να τα μεταφέρει με σαφήνεια στο κέντρο και στο νοσοκομείο, όχι να περιορίζεται στη φράση «ψυχιατρικό περιστατικό» ή «επιθετικός ασθενής».
Η διακομιδή δεν είναι απλή μεταφορά
Ο ασθενής με σοβαρή διέγερση χρειάζεται προνοσοκομειακό σχεδιασμό πριν μπει στο ασθενοφόρο. Η είσοδος σε μικρό, κλειστό χώρο με έναν ασθενή που δεν έχει σταθεροποιηθεί ή που εξακολουθεί να αποτελεί άμεσο κίνδυνο μπορεί να παγιδεύσει το πλήρωμα και να οδηγήσει σε βίαιο επεισόδιο μέσα στην καμπίνα. Η απόφαση για μετακίνηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ασφάλεια, την ανάγκη υποστήριξης, την πιθανότητα επιδείνωσης και τη δυνατότητα παρακολούθησης κατά τη διαδρομή.
Το Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών πρέπει να ενημερώνεται εγκαίρως ότι πρόκειται για ασθενή με σοβαρή διέγερση, πιθανό ιατρικό αίτιο, κίνδυνο βίας, πιθανή ανάγκη υποστήριξης ασφαλείας και ενδεχόμενο ταχείας επιδείνωσης. Δεν είναι σωστό να φτάνει το ασθενοφόρο αιφνιδιαστικά στην είσοδο ενός ΤΕΠ με έναν ασθενή σε συνεχιζόμενη κρίση και χωρίς προετοιμασία του χώρου υποδοχής.
Σε περιστατικά ακούσιας νοσηλείας ή μεταφοράς προσώπου που φέρεται ως ψυχικά ασθενής, το πλήρωμα χρειάζεται να γνωρίζει το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο, τις τοπικές διαδικασίες και τον ρόλο της αστυνομικής συνδρομής. Η ανάγκη για ασφάλεια δεν καταργεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Ο ασθενής δεν πρέπει να παρουσιάζεται, να αντιμετωπίζεται ή να μεταφέρεται σαν εγκληματίας επειδή βρίσκεται σε ψυχική ή συμπεριφορική κρίση.
Η τεκμηρίωση προστατεύει τον ασθενή και το πλήρωμα
Σε αυτά τα περιστατικά, η καταγραφή πρέπει να είναι ακριβής και περιγραφική. Το πλήρωμα δεν γράφει γενικόλογα «ήταν σε αμόκ» ή «είχε διεγερμένο παραλήρημα».
Καταγράφει τι είδε και τι συνέβη:
- ο ασθενής φώναζε ασυνάρτητα,
- κινούνταν συνεχώς,
- επιχείρησε να χτυπήσει παρευρισκόμενο,
- ήταν έντονα ιδρωμένος,
- ανέπνεε ταχύτατα,
- δεν επέτρεπε μέτρηση ζωτικών,
- παρουσίασε πτώση επιπέδου συνείδησης,
- χρειάστηκε συνδρομή της ΕΛ.ΑΣ. για ασφάλεια,
- τέθηκε σε συγκεκριμένη θέση,
- επανεκτιμήθηκε η αναπνοή του,
- ενημερώθηκε το κέντρο και παραδόθηκε στο ΤΕΠ.
Πρέπει να καταγράφονται οι πληροφορίες που δόθηκαν από μάρτυρες,
- ο πιθανός μηχανισμός τραυματισμού ή λήψη ουσιών,
- η χρονική εξέλιξη της συμπεριφοράς,
- κάθε προσπάθεια λεκτικής αποκλιμάκωσης,
- κάθε μορφή περιορισμού ή υποστήριξης που εφαρμόστηκε,
- οι επανεκτιμήσεις,
- η κατάσταση του ασθενούς κατά την παράδοση και τα πρόσωπα ή οι υπηρεσίες που συμμετείχαν.
Η καλή τεκμηρίωση δεν είναι γραφειοκρατία. Σε ένα περιστατικό με κίνδυνο βλάβης, καταγγελιών, τραυματισμού ή θανάτου, είναι ουσιώδες στοιχείο κλινικής ασφάλειας και επαγγελματικής λογοδοσίας.
Τελικό μήνυμα προς το πλήρωμα ασθενοφόρου
Ο ασθενής με ακραία διέγερση δεν είναι «δύσκολο φορτίο» ούτε αυτόματα «αστυνομικό περιστατικό». Είναι άνθρωπος σε πιθανό σοβαρό ιατρικό ή ψυχιατρικό επείγον, ο οποίος μπορεί να πεθάνει είτε από την υποκείμενη αιτία είτε από κακή, καθυστερημένη ή υπερβολικά βίαιη διαχείριση.
Το σωστό πλήρωμα δεν είναι εκείνο που θα επιβληθεί με τη μεγαλύτερη δύναμη. Είναι εκείνο που θα αναγνωρίσει τον κίνδυνο έγκαιρα, θα προστατεύσει τη σκηνή, θα ζητήσει τη σωστή υποστήριξη, θα προσπαθήσει πρώτα να αποκλιμακώσει, θα εφαρμόσει περιορισμό μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαίος, θα παρακολουθήσει με εμμονή την αναπνοή και τη συνείδηση του ασθενούς και θα τον μεταφέρει ζωντανό, με ασφάλεια και αξιοπρέπεια, στην κατάλληλη φροντίδα.
Αυτό είναι προνοσοκομειακή φροντίδα. Όχι η σύλληψη ενός «επικίνδυνου ατόμου», αλλά η διαχείριση ενός ασθενούς που ίσως δεν μπορεί εκείνη τη στιγμή να προστατεύσει ούτε τον εαυτό του.
Πηγή: 5 keys for responding to excited delirium patients
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
