ΗΘΙΚΑ-ΝΟΜΙΚΑ-ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΤΕΠ
Προϋποθέτουν τη λήψη δύσκολων αποφάσεων οι οποίες αφορούν σε σοβαρά περίπλοκα και πολυ-παραγοντικά θέματα όπως η ανθρώπινη ζωή, ο θάνατος, η σωματική ή διανοητική αναπηρία κ.λ.π.
Σε τέτοια ζητήματα δεν επικρατεί πάντα μια λογική ή ένας κανόνας και σχεδόν ποτέ δεν πρόκειται για άσπρο ή μαύρο, αλλά για πολλές και διαφορετικές αποχρώσεις του γκρίζου.
Στη διαδικασία λήψης αποφάσεων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη:
Nομοθεσία.
Κώδικες δεοντολογίας.
Επαγγελματικά δικαιώματα.
Απόρρητο ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων
Κανονισμοί και διαδικασίες νοσηλευτικού ιδρύματος.
Διαδικασίες που αφορούν στις τοπικές αστυνομικές και δικαστικές αρχές.
Κοινωνικοί παράγοντες.
Οικογενειακοί παράγοντες.
Ατομικοί παράγοντες ασθενή.
ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΟ ΤΕΠ
Εφόσον ο ασθενής έχει φυσιολογικό επίπεδο συνείδησης και ικανοποιητική επικοινωνία με το περιβάλλον θα πρέπει να λαμβάνεται η συναίνεση του ασθενούς.
Η συναίνεση του ασθενούς μπορεί να είναι προφορική,είτε γραπτή. Η γραπτή είναι προτιμότερη.
Η συναίνεση θα πρέπει να δίδεται κατόπιν ορθής και πλήρους ενημέρωσηςτου κάθε ασθενή σχετικά με τα εξής:
- Είδος της θεραπείας.
- Οφέλη και κίνδυνοι από τη θεραπεία.
- Εναλλακτικές μορφές θεραπείας, εφ’όσον υπάρχουν.
- Πιθανά συγκριτικά οφέλη και κίνδυνοι από τις εναλλακτικές θεραπείες.
- Πιθανότητα κλινικού κινδύνου και ή οφέλους, εάν δεν εφαρμοστεί καθόλου θεραπεία.
Ανήλικοι ασθενείς- ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ
Παιδιά και έφηβοι κάτω των 16 ετών απαιτείται η συναίνεση του γονέα ή του κηδεμόνα για τη νοσηλεία του παιδιού.
Σε περιπτώσεις όπου οι γονείς αρνούνται να συναινέσουν μπορεί να υποκρύπτονται ύποπτα κίνητρα ( εγκληματικές ενέργειες,κακοποίηση – παραμέληση παιδιού ). Ενμερώνονται η διοίκηση και η κοινωνική υπηρεσία του νοσοκομείου ώστε να ζητείται η εισαγγελική παραγγελία για υποχρεωτική συνέχιση της νοσηλείας, παρά την έλλειψη γονικής συναίνεσης.
ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ
Είναι νομικό δικαίωμα να αρνηθεί την παροχή συναίνεσης της νοσηλείας ωστόσο πολλές φορές η διανοητική και ή συναισθηματική κατάσταση του ασθενή μπορεί να είναι τέτοια που δεν επιτρέπει να λάβει ορθολογικές αποφάσεις για την υγεία του.
Έτσι οι επιθυμίες από ασθενείς σχετικά με τη διακοπή της παροχής πρώτων βοηθειών ή την άρνηση μετάγγισης αίματος για θρησκευτικούς λόγους δε λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψιν από τους επαγγελματίες των ΤΕΠ. Οι οποίοι προχωρούν στην εκτέλεση των καθηκόντων τους.
ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ-ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ
Στους ασθενείς αυτούς οι επαγγελματιές υγείας φέρονται με σεβασμό,λαμβάνοντας υπόψιν τη βούλησή του όταν είναι σε θέση να εκφραστεί.
Όταν δεν είναι σε θέση να εκφραστεί, βρίσκεται σε κατάσταση παραληρήματος και γενικά όταν το επίπεδο επικοινωνίας δεν είναι ικανοποιητικό και ο ασθενής αρνείται τη θεραπεία, η αντιμετώπιση είναι τελείως διαφορετική και δεν ζητείται συναίνεση.
Σύμφωνα με νομοθετική πράξη παρέχεται στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας το νόμιμο δικαίωμα να γίνει εισαγωγή σε μια ψυχιατρική κλινική για όσο χρονικό διάστημα απαιτείται (μέχρι και 6 μήνες) για τη διάγνωση και τη θεραπεία του.
ΑΚΟΥΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΙΑ
Την ακούσια νοσηλεία του φερόμενου στην αίτηση ως ασθενή, μπορούν να ζητήσουν οι συγγενείς πρώτου βαθμού ή όποιος έχει τη δικαστική επιμέλεια, ή να γίνει αυτεπάγγελτα, σε επείγουσα κατάσταση. Ο ίδιος ο εισαγγελέας πρωτοδικών του τόπου διαμονής του ,μπορεί να ζητήσει την ακούσια νοσηλεία.
ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΟΥ ΠΙΘΑΝΩΣ ΕΧΟΥΝ ΕΜΠΛΑΚΕΙ ΣΕ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ
Διαφορετική είναι η λήψη συναίνεσης από ασθενείς που αρνιούνται την εισαγωγή στο ΤΕΠ ή τη νοσηλεία, παρ’ότι είναι επείγοντα περιστατικά. Η άρνηση των οποίων υποκρύπτει εμπλοκή σε εγκληματικές ενέργειες ( διάρρηξη, ληστεία,τρομοκρατική ενέργεια).
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες το προσωπικό του ΤΕΠ αντιμετωπίζει περιστατικά με κακώσεις, για τις οποίες μπορεί να βγάλει συμπεράσματα για το βίαιο τρόπο με τον οποίον προκλήθηκαν.
Το δίλημμα τότε είναι αν θα πρέπει να αναφερθούν τα στοιχεία στις αστυνομικές αρχές.
Στις περιπτώσεις αυτές χρήσιμο είναι όπως ενδύματα, υποδήματα,προσωπικά αντικείμενα να μη πετιώνται ως άχρηστα, διότι μπορεί να αποτελέσουν αποδεικτικά στοιχεία χρήσιμα για την αστυνομία.
ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΑΛΚΟΟΛ Η ΝΑΡΚΩΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ
Οι ασθενείς αυτοί ανήκουν σε μια ιδιαίτερη κατηγορία για αυτό θα πρέπει να βρίσκονται σε εγρήγορση και να συνεργάζονται με τις αστυνομικές αρχές όταν υπάρχει υπόβαθρο παράβασης του νόμου από πλευράς των ατόμων αυτών.
Οι πληροφορίες που δίδονται είναι ζωτικής σημασίας για την ορθή ιατρική αντιμετώπιση και είναι απαραίτητο να λαμβάνονται.
Οι αστυνομικές αρχές πιθανώς να δείχνουν ενδιαφέρον για να λάβουν γνώση διότι τους βοηθούν στις έρευνες που τυχόν διεξάγουν.
Τα διλήμματα τέτοιου τύπου είναι καλό να επιλύονται σε επίπεδο ανώτερης και ανώτατης διοίκησης του νοσοκομείου σε συνεργασία με τις αρμόδιες στυνομικές αρχές.
ΤΕΠ ΚΑΙ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
Το προσωπικό του ΤΕΠ και η διοίκηση του νοσοκομείου πρέπει να αναπτύξουν καλές σχέσεις συνεργασίας με τις αστυνομικές αρχές.
Εάν εκδοθεί εντολή κράτησης από τις αστυνομικές αρχές και το περιστατικό χρήζει νοσηλείας, συνήθως το περιστατικό αυτό βρίσκεται υπό αστυνομική 24ωρη φύλαξη. Λόγω της σοβαρότητας των περιστατικών ενημερώνεται άμεσα η διοίκηση του νοσοκομείου και οι αρμόδιες υπηρεσίες του νοσοκομείου.
Όταν χρειάζονται εμπλέκονται και οι εισαγγελικές αρχές, εκδίδοντας τις σχετικές εντολής χορήγησης στοιχείων.
Η αστυνομία ζητά πρόσβαση σε στοιχεία σχετικά με τους ασθενείςή ιατρικά δεδομένα από τους φακέλους των ασθενών τα οποία διέπει το ιατρικό απόρρητο. Σε σοβαρές περιπτώσεις χορηγούνται στοιχεία άμεσα κατόπιν σχετικής εισαγγελικής εντολής.
ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΙΘΟΥΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ
Σε σοβαρές περιπτώσεις που απειλείται η ζωή των ασθενών υπάρχει απαίτηση από τους συγγενείς να παρευρίσκονται στην αίθουσα αναζωογόνησης.
Σε ορισμένα ΤΕΠ απαγορεύεται αυστηρά η είσοδος στο χώρο αναζωογόνησης.
Σε άλλα ΤΕΠ εφαρμόζεται η απαγόρευση αυτή επιλεκτικά. Όμως τέτοιες τακτικές μόνο προβλήματα δημιουργούν και δυσχεραίνουν το έργο και την προσπάθεια της ομάδας αναζωογόνησης.
Όσο λιγότερα άτομα βρίσκονται στο χώρο όπου παρέχονται οι πρώτες βοήθειες τόσο καλύτερα είναι για την έκβαση των περιστατικών.
Οι βασικοί λόγοι για την άποψη αυτή:
Σε αρκετά ΤΕΠ Ελληνικών νοσοκομείων ο χώρος είναι τόσο περιορισμένος ώστε δεν επαρκεί για τον ίδιο το προσωπικό.
Ακόμη και όταν επαρκεί ο χώρος και δεν είναι μικρός με την παρουσία τρίτων περιορίζεται σημαντικά ο ζωτικός χώρος και η ελευθερία κινήσεων του προσωπικού.
Οι Έλληνες είμαστε άνθρωποι που δεν υπακούμε πάντοτε σε κανόνες, οπότε μια παραβίαση μπορεί να προκαλέσειβεπιδείνωση της υγείας ή τη δυσμενή έκβαση των περιστατικών με δική τους ευθύνη.
Η επιλεκτική είσοδος προκαλεί διενέξεις μεταξύ των παρευρισκομέων στον χώρο αναμονής . Επομένως είναι προτιμότερο να εφαρμόζεται ανεξαιρέτως σε όλους.
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΑ ΤΕΠ
Η ενημέρωση αποτελεί αναγνωρισμένο δικαίωμα όλων των ασθενών διεθνώς. Συνήθως η ενημέρωση είναι αποκλειστική ευθύνη και αρμοδιότητα των γιατρών του ΤΕΠ.
Όσον αφορά την ενημέρωση των συγγενών στο ΤΕΠ, ισχύουν τα εξής:
- Η ειλικρίνεια από όλους τους εμπλεκόμενους προς τους συγγενείς που ζητούν πληροφόρηση είναι βασική αρχή , διαφορετικά χάνεται η αξιοπιστία.
- Οι τεχνικοί ή επιστημονικοί όροι πρέπει να αποφεύγονται διότι δε γίνονται κατανοητοί, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σύγχυση αλλά και φόβος, ή ακόμη και πανικός στους συγγενείς.
- Επικεντρωθείτε αποκλειστικά στις ενέργειες που γίνονται τώρα.
- Οι λεπτομέρειες ορισμένες ή τις περισσότερες φορές είναι περιττές. Επικεντρωθείτε στα απολύτως βασικά στοιχεία.
- Μη βιαστείτε να κάνετε πρόβλεψη για την έκβαση του περιστατικού.
- Δεδομένου ότι η πλειοψηφία των μηνύσεων που υποβάλλονται στα δικαστήρια από συγγενείς που είχαν ατυχή έκβαση αφορούν σε λανθασμένες πληροφορίες που τους δόθηκαν οι παραπάνω συμβουλές βοηθούν στην αποφυγή των μηνύσεων και στην προστασία των επαγγελματιών υγείας από την επιθετικότητα των συγγενών.
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ
ΤΗΡΗΣΗ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ
- Ο σεβασμός και η προστασία της αξιοπρέπειας των ασθενών καθώς και η διαφύλαξη του ιατρικού απορρήτου αποτελούν ευθύνη και αρμοδιότητα όλου του προσωπικού του ΤΕΠ.
2.Εάν ζητηθεί από τον ασθενή η τήρηση του απορρήτου και προς του οικείους του καλό είναι να λαμβάνεται γραπτώς και ενυπόγραφα ένα τέτοιο αίτημα και να τηρείται στο φάκελο του ασθενή.Έτσι αν ζητηθούν ευθύνες από τους συγγενείς για έλλειψη πληροφόρησης, την ευθύνη αναλαμβάνει ο ίδιος ο ασθενής.
3.Σύμφωνα με το νόμο, τα δεδομένα υγείας που τηρούνται μέσα στο φάκελο του ασθενή είναι ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα και απαγορεύεται η πρόσβαση σε τρίτους.
4.Εξαιρούνται όταν τα δεδομένα προορίζονται για δικαστική χρήση και όταν υπάρχει έννομο συμφέρον από το άτομο που αιτείται της χρήσης και επεξεργασίας των στοιχείων.
5.Εάν χρειαστεί η χορήγηση απόρρητων ιατρικών, νοσηλευτικών πληροφοριών σε τρίτους, πρέπει να λαμβάνεται προηγουμένως η συναίνεση του ασθενή.
6.Σε περίπτωση που αυτό δεν είναι εφικτό τότε η άνευ συναίνεσης χορήγηση ευαίσθητων και προσωπικών δεδομένων δικαιολογείται μόνο όταν συντρέχουν λόγοι προστασίας δημοσίου συμφέροντος. Υπάρχει εισαγγελική παραγγελία ή εκκρεμούσα δικαστική απόφαση.
ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΘΕΝΗ -ΤΕΠ
- Aιφνίδιοι θάνατοι συμβαίνουν πολλοί συχνά στα ΤΕΠ.
- Οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να είναι έτοιμοι να δεχτούν πολλές ερωτήσεις από τους συγγενείς. Όσο καλύτερη και πιο αποτελεσματική διαχείριση τέτοιων καταστάσεων γίνεται από το προσωπικό,από το διευθυντή και τον προϊστάμενο του ΤΕΠ , τόσο λιγότερες πιθανότητες να ακολουθήσουν κάποιες υποθέσεις τη δικαστική οδό, ανεξάρτητα αν υπάρχει ή όχι η ευθύνη του τμήματος για το θάνατο.
- Όσον αφορά την ανακοίνωση δυσάρεστων νέων, σαφώς, μια τέτοια διαδικασία δεν είναι ποτέ εύκολη, ωστόσο αποτελεί ευθύνη του προσωπικού του ΤΕΠ να ενημερώσουν την οικογένεια του θανόντος.
- Μπορεί να παρατηρηθούν οι εξής περιπτώσεις:
- Οι συγγενείς βρίσκονται ήδη στο ΤΕΠ.
- Οι συγγενείς καλούνται να προσέλθουν στο ΤΕΠ
- Σε καμία περίπτωση ο θάνατος του ασθενή δεν ανακοινώνεται από το τηλέφωνο.
- Η ανακοίνωση των δυσάρεστων νέων ανακοινώνεται σε κατάλληλο ήσυχο χώρο, που είναι είτε το γραφείο του γιατρού, είτε το γραφείο του προϊστάμενου νοσηλευτή .
- Η συζήτηση πρέΗ ανακοίνωση των δυσάρεστων νέων ανακοινώνεται από τον αρμόδιο γιατρό .
- πει να γίνεται ιδιωτικά,χωρίς την παρουσία,τρίτων και με τρόπο που να δείχνει ότι ο γιατρός νοιάζεται πραγματικά.
- Εάν οι υποψιάζονται ή γνωρίζουν εξαρχής για το θάνατο τ’οτε μια ευθεία και ειλικρινής απάντηση είναι προτιμότερη, του τύπου ( λυπούμαστε κάναμε ότι ήταν δυνατό, δεν υπήρχε κάτι περισσότερο που μπορούσαμε να κάνουμε).
- Κατά την ενημέρωση χρειάζονται ξεκάθαρα λόγια που να μην επιδέχονται παρερμηνείες ,αποφεύγεται η επιστημονική ορολογίαπου μπερδεύει του συγγενείς.
- Είναι σημαντικό η συντομία και η περιεκτικότητα των λεγομένων.
- Το προσωπικό του ΤΕΠ πρέπει να γνωρίζει ότι ο θρήνος και το πένθος έχουν πολιτισμική-θρησκευτική και ατομική διάσταση.
- Μεγάλη έμφαση πρέπει να δίνεται στην ψυχολογική υποστήριξη των οικείων.
ΑΙΦΝΙΔΙΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ-ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ SIDS
O μη προβλεπόμενος, αιφνίδιος θάνατος ενός υγιούς μέχρι εκείνη τη στιγμή βρέφους είναι διαφορετικός από το προβλεπόμενο θάνατο βρέφους που πάσχει από ανίατη νόσο, π.χ. Μυοκαρδιοπάθεια.
Οι υποστηρικτικές υπηρεσίες του νοσοκομείου πρέπει να κινητοποιούνται άμεσα για να παρέχουν βοήθεια και ψυχολογική υποστήριξη.
Ο αρμόδιος παιδίατρος έχει την ευθύνη να εκδόσει το παραπεμτπικό νεκροτομής.
Παράλληλα ειδοποιείται η ιατροδικαστική υπηρεσία.
Σε κάθε πρίπτωση η ενημέρωση των γονέων πρέπει να γίνεται άμεσα ,με ευθύτητα και με τρόπο ώστε να διευκολύνεται η κατανόηση και αποδοχή της κατάστασης, δεδομένου ότι οι πρώτοι μηχανισμοί άμυνας από τους γονείς είναι η άρνηση του θανάτου.
Ένα άλλο συναίσθημα είναι και οι ενοχές.
Θα πρέπει να αποφεύγονται εκφράσεις από το προσωπικό ( ήταν θέλημα θεού, ή είστε νέοι, μπορείτε να κάνετε άλλο παιδί).
Για να μπουν στη διαδικασία του πένθους οι γονείς μπορούν να κρατήσουν τη σωρό του βρέφους στην αγκαλιά τους και στη συνέχεια συνοδευόμενοι από τους νοσηλευτές του ΤΕΠ να οδηγήσουν τη σωρό στο νεκροθάλαμο.
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΚΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ
Καμία περίπτωση παιδικής κακοποίησης δεν πρέπει να φεύγει αδιάγνωστη από ένα ΤΕΠ, ώστε να κινητοποιείται άμεσα ο κατάλληλος μηχανισμός και να μην επαναλαμβάνεται στο μέλλον.
Νομική εξουσιοδότηση για διεξαγωγή ολοκληρωμένης έρευνας επί υποψίας κακοποίησης ανηλίκου.
Προσωρινή αφαίρεση κηδεμονίας γονέων,μέχρι να διαλευκανθεί μια υπόθεση και ανάθεση ανατροφής του ανηλίκου σε αρμόδιες υπηρεσίες.
Εξουσιοδότηση της αστυνομίας για προστασία του ανηλίκου από άτομα που ίσως επιχειρήσουν να εμποδίσουν τη νοσηλεία και να το απομακρύνουν από το νοσοκομείο ή για ασφαλή μεταφορά του σε άλλο νοσηλευτικό κέντρο , όταν απαιτείται.
Από το 1984 λειτουργεί Μονάδα κρίσης για κακοποιημένα και παραμελημένα νήπια και βρέφη που είναι αποτέλεσμα κοινής προσπάθειας του Εθνικού Οργανισμού Πρόνοιας και του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού.
Παρέχει ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο η θεραπεία,η πρόληψη και η προστασία γίνονται εφικτές για όλους.
Σε περίπτωση σωματικής βλάβης κατά των ανηλίκων προβλέπει τρόπους για την προσωρινή ή μόνιμη αφαίρεση της γονικής μέριμνας.
Απαιτείται συνεργασία εισαγγελίας-κοινωνικής υπηρεσίας-αστυνομίας.
ΠΗΓΕΣ: EΠΕΙΓΟΥΣΑ ΙΑΤΡΙΚΗ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Τσακάλου Μαρία,Νοσηλεύτρια Ψυχικής υγείας,Μsc Κοινωνικής Ψυχιατρικής,Προϊσταμένη Ψυχιατρικής Κλινικής Ενηλίκων Καβάλας,Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων,Αναπληρώτρια Συντονίστρια της Νοσηλευτικής ειδικότητας Ψυχικής υγείας.
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
