Η βία απέναντι στα πληρώματα ασθενοφόρου δεν είναι ούτε μύθος ούτε «μέρος της δουλειάς» – είναι μια πραγματικότητα που επηρεάζει την ασφάλεια, την απόδοση και τελικά την ίδια την παροχή φροντίδας. Παρότι πολλοί συνάδελφοι θεωρούν ότι συμβαίνει συχνά, τα πραγματικά δεδομένα είναι πιο σύνθετα.
Μια πρόσφατη μελέτη από τη Φινλανδία ανέλυσε πάνω από 40.000 αποστολές ΕΚΑΒ και προσπάθησε να δώσει μια πιο αντικειμενική εικόνα, βασισμένη όχι σε ερωτηματολόγια, αλλά σε πραγματικές καταγραφές περιστατικών.
Τι έδειξαν τα δεδομένα
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, περιστατικά βίας καταγράφηκαν μόλις στο 0,7% των αποστολών. Αυτό με την πρώτη ματιά φαίνεται χαμηλό, αλλά υπάρχει ένα σοβαρό «αλλά»: η βία συχνά δεν καταγράφεται.
Στην πράξη, πολλοί διασώστες δεν δηλώνουν τέτοια περιστατικά γιατί τα θεωρούν “μέρος της δουλειάς” ή γιατί η διαδικασία καταγραφής είναι χρονοβόρα. Άρα το πραγματικό ποσοστό πιθανότατα είναι μεγαλύτερο.
Η πιο συχνή μορφή βίας ήταν η λεκτική (περίπου 62%), ενώ ακολουθεί η σωματική (24%) ή ο συνδυασμός τους.
Και εδώ δεν υπάρχει έκπληξη: στο 98% των περιπτώσεων ο δράστης ήταν ο ίδιος ο ασθενής.
Πού και πότε αυξάνεται ο κίνδυνος
Η μελέτη ανέδειξε συγκεκριμένα μοτίβα που κάθε πλήρωμα αναγνωρίζει από εμπειρία:
Η βία εμφανίζεται συχνότερα σε αστικές περιοχές, κυρίως τις νυχτερινές ώρες του Σαββατοκύριακου. Εμπλέκονται άνδρες ασθενείς και πολύ συχνά υπάρχει κατανάλωση αλκοόλ.
Η κατανάλωση αλκοόλ αύξανε τον κίνδυνο βίας πάνω από τρεις φορές.
Επίσης, σημαντικό εύρημα είναι ότι περιστατικά βίας σχετίζονταν συχνά με:
την παρουσία ψυχιατρικών συμπτωμάτων
διαταραγμένο επίπεδο συνείδησης
κλινική επιδείνωση
Με απλά λόγια: όσο πιο «μπερδεμένος» ή επιβαρυμένος είναι ο ασθενής, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα επιθετικής συμπεριφοράς.
Μπορεί η παρουσία της αστυνομίας να μας προστατεύσει;
Θα περίμενε κανείς πως ναι. Στην πράξη όμως, όχι πάντα.
Σε περίπου 40% των περιστατικών βίας υπήρχε ήδη παρουσία αστυνομίας. Παρ’ όλα αυτά, σε αρκετές περιπτώσεις η βία εκδηλώθηκε ξαφνικά, ακόμα και μπροστά τους.
Αυτό λέει κάτι πολύ σημαντικό: δεν υπάρχει «100% ασφαλές» περιστατικό.
Πού συμβαίνουν τα περιστατικά
Τα περισσότερα περιστατικά έγιναν:
στο σπίτι του ασθενούς
μέσα στο ασθενοφόρο
σε υγειονομικές δομές
σε δημόσιους χώρους
Δηλαδή… παντού. Δεν υπάρχει “ασφαλής χώρος”, υπάρχει μόνο σωστή εκτίμηση κινδύνου.
Γιατί έχει σημασία (και δεν είναι απλά ένα ακόμα πρόβλημα)
Η βία δεν είναι μόνο θέμα ασφάλειας. Έχει πραγματικές συνέπειες:
επαγγελματική εξουθένωση
PTSD, άγχος, κατάθλιψη
μείωση ενσυναίσθησης προς τον ασθενή
αυξημένες αναρρωτικές άδειες
Με λίγα λόγια, σε «αδειάζει» σαν επαγγελματία. Και όταν αδειάσεις, δεν μπορείς να φροντίσεις κανέναν σωστά.
Το πιο σημαντικό συμπέρασμα για το πεδίο
Η βία στην προνοσοκομειακή φροντίδα δεν είναι τυχαία. Είναι πολυπαραγοντική.
Συνδυάζει:
άγνωστους ασθενείς
πίεση χρόνου
μη ελεγχόμενο περιβάλλον
ιατρικά και ψυχιατρικά προβλήματα
Και αυτό σημαίνει ένα πράγμα: δεν μπορείς να την εξαλείψεις πλήρως.
Μπορείς όμως να τη διαχειριστείς.
Τι σημαίνει αυτό για εμάς στο ΕΚΑΒ
Αν το βάλουμε σε επιχειρησιακή γλώσσα:
Η σκηνή δεν είναι ποτέ “ρουτίνα”
Η εκτίμηση κινδύνου ξεκινά πριν καν φτάσεις
Το “είναι ήρεμος τώρα” δεν σημαίνει τίποτα για το επόμενο λεπτό
Η επικοινωνία και η στάση σώματος είναι εργαλεία, όχι λεπτομέρειες
Και το πιο ωμό αλλά αληθινό:
Αν κάτι προαισθάνεσαι ότι είναι λάθος, πιθανότατα είναι.
Κλείνοντας
Η μελέτη δείχνει ότι η βία μπορεί να φαίνεται «σπάνια» στα χαρτιά, αλλά στην πραγματικότητα είναι κομμάτι της καθημερινότητας των διασωστών.
Το ζητούμενο δεν είναι να φοβάσαι.
Είναι να είσαι έτοιμος.
Γιατί στο πεδίο, το πρόβλημα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Είναι αυτό που έρχεται χωρίς προειδοποίηση.
Μελέτη: The rate and predictors of violence against EMS personnel
Παναγιώτης Σπανός
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
